Dosier Archives - Saranda News https://sarandanews.net/category/dosier/ đ’đšđ«đšđ§đđšđđžđ°đŹ - 𝐋𝐚𝐣𝐩𝐞 𝐝𝐡𝐞 𝐈𝐧𝐟𝐹 𝐧𝐠𝐚 đ’đšđ«đšđ§đđš - đ’đšđ«đšđ§đđš 𝐍𝐞𝐰𝐬 - đ˜€đ—źđ—żđ—źđ—»đ—±đ—źđ—»đ—Č𝘄𝘀.đ—»đ—Č𝘁 Tue, 07 Apr 2026 06:49:00 +0000 en-US hourly 1 https://wordpress.org/?v=6.9.4 https://sarandanews.net/wp-content/uploads/2020/10/sn-150x150.jpg Dosier Archives - Saranda News https://sarandanews.net/category/dosier/ 32 32 Pushtimi italian i SarandĂ«s, 7 prill 1939 – VIDEO https://sarandanews.net/pushtimi-italian-sarandes-7-prill-1939-2/ https://sarandanews.net/pushtimi-italian-sarandes-7-prill-1939-2/#comments Tue, 07 Apr 2026 06:49:00 +0000 http://www.sarandaweb.al/?p=4299 Pushtimi italian i SarandĂ«s – 7 Prill 1939 7 prill i vitit 1939 mbetet njĂ« nga ditĂ«t mĂ« tĂ« rĂ«nda nĂ« historinĂ« e ShqipĂ«risĂ«, kur forcat ushtarake tĂ« ItalisĂ« fashiste zbarkuan nĂ« brigjet shqiptare dhe vendosĂ«n pushtimin e vendit.     NĂ« jug, Saranda ishte njĂ« nga pikat ku kjo ndĂ«rhyrje u ndje drejtpĂ«rdrejt, duke […]

The post Pushtimi italian i SarandĂ«s, 7 prill 1939 – VIDEO appeared first on Saranda News.

]]> Pushtimi italian i SarandĂ«s – 7 Prill 1939

7 prill i vitit 1939 mbetet një nga ditët më të rënda në historinë e Shqipërisë, kur forcat ushtarake të Italisë fashiste zbarkuan në brigjet shqiptare dhe vendosën pushtimin e vendit.

 

 

Në jug, Saranda ishte një nga pikat ku kjo ndërhyrje u ndje drejtpërdrejt, duke u kthyer në një nga skenat e para të përballjes mes pushtuesve dhe banorëve vendas.

 

Ngjarjet e asaj dite janĂ« pĂ«rjetuar dhe rrĂ«fyer nga dĂ«shmitarĂ« okularĂ«, ndĂ«r mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishmit kujtimet e Lame Xhama, i cili e pĂ«rshkruan 7 prillin si “e premtja e zezĂ«â€. Ai kujton se propaganda italiane kishte kohĂ« qĂ« vepronte nĂ« qytet pĂ«rmes konsullatĂ«s dhe lidhjeve tregtare, duke pĂ«rhapur idenĂ« se Italia do tĂ« sillte shpĂ«timin e ShqipĂ«risĂ«. MegjithatĂ«, realiteti i 7 prillit tregoi tĂ« kundĂ«rtĂ«n.

 

Sipas tij, rreth orĂ«s katĂ«r ose pesĂ« tĂ« mĂ«ngjesit, limani i SarandĂ«s u mbush me anije luftarake italiane, tĂ« cilat qĂ«ndronin nĂ« det tĂ« ngarkuara me ushtarĂ« dhe armatime. Prania e tyre krijoi menjĂ«herĂ« panik. BanorĂ«t, tĂ« frikĂ«suar nga bombardimet, filluan tĂ« largoheshin drejt fshatrave pĂ«rreth, duke kaluar QafĂ«n e GjashtĂ«s dhe duke marrĂ« me vete fĂ«mijĂ«t dhe sendet mĂ« tĂ« nevojshme. Edhe vetĂ« Lame Xhama, si kujdestar nĂ« Konvikti “ÇamĂ«ria”, mori nxĂ«nĂ«sit dhe u largua drejt Vremeros pĂ«r t’i mbrojtur.

 

Pak më vonë, nga deti nisën të dëgjoheshin gjëmime topash, krisma armësh dhe vërshëllima predhash. Italianët qëllonin për të përhapur panik dhe për të treguar forcën e tyre, por kjo nuk i trembi të gjithë. Një grup i vogël sarandjotësh u armatos dhe vendosi të përballet me pushtuesit në momentin e zbarkimit.

 

Në këtë përplasje të parë u shqua qëndresa e djemve vendas, të cilët i pritën italianët me armë. Lufta ishte e shkurtër dhe e pabarabartë. Nga pala shqiptare u plagos rëndë Mitro Dhimërtika nga Nivica, i cili më vonë ndërroi jetë dhe u shpall dëshmor, duke mbetur simbol i asaj dite. Me të luftuan edhe emra të tjerë si Naqe Gurma dhe Ibrahim Mustafai.

 

Këtyre rrëfimeve u shtohen edhe kujtimet e Piro Mosi, një tjetër dëshmitar okular, i cili në atë kohë ishte vetëm 11 vjeç. Ai kujton se ditët para pushtimit kishin një atmosferë të fortë patriotike. Në radio transmetoheshin vazhdimisht këngë patriotike, ndërsa më 5 prill, me rastin e lindjes së Princ Lekës, qyteti u mbush me aktivitete dhe manifestime.

 

Babai i tij, drejtor i postĂ«s nĂ« SarandĂ«, kishte mbledhur qytetarĂ«t dhe kishte recituar vargjet e njohura “O moj Shqypni”, ndĂ«rsa nĂ« qytet dhe nĂ« shkollĂ« mbaheshin fjalime me tone patriotike qĂ«, sipas Mosit, pĂ«rgatitĂ«n shpirtĂ«risht popullsinĂ« pĂ«r atĂ« qĂ« do tĂ« ndodhte.

 

Mosi kujton qartë mëngjesin e 7 prillit, kur nga dritarja e shtëpisë së tij, përballë detit, pa anijet italiane që hynin në gjirin e Sarandës. Ai thotë se i numëruan dhe ishin plot 37 anije, një pamje që paralajmëronte pushtimin e pashmangshëm.

 

Një detaj tjetër i rëndësishëm nga rrëfimi i tij lidhet me përpjekjen e autoriteteve shqiptare për të ndaluar zbarkimin. Kapiteni i portit, Gjon Nikë Vuksani, u kërkoi italianëve procedurat e zakonshme, por ata refuzuan dhe deklaruan se do të zbarkonin me forcë. Në këtë moment, Vuksani së bashku me vëllain e tij hapën zjarr, duke shënuar aktin e parë të rezistencës së armatosur në Sarandë.

 

Luftimet vijuan në pika të ndryshme të qytetit. Një xhandar pranë bankës italiane përdori një mitraloz të lehtë dhe, sipas kujtimeve, shkaktoi humbje të konsiderueshme në radhët e italianëve. Ndërkohë, në zona të tjera luftuan edhe oficerë si Nazif Babani dhe Ndrec Lufi. Në këto përplasje u vra edhe ushtari Gani nga Elbasani, ndërsa Mitro Dhimërtika u plagos rëndë në bark dhe, megjithëse u operua, nuk arriti të mbijetojë.

 

Pas rezistencës, trupat italiane zbarkuan plotësisht dhe nisën të shtrijnë kontrollin në qytet. Tanket u drejtuan edhe në brendësi, ndërsa në Sarandë mbetën gjurmët e përgjakshme të përplasjes. Sipas Mosit, punëtorët e portit u detyruan të pastronin gjakun në rrugë dhe në mol, një pamje që dëshmonte qartë se pushtimi kishte ardhur me dhunë.

Moli u mbush me ushtarë, armatime dhe materiale të shumta, ndërsa me kalimin e orëve banorët nisën të kthehen në shtëpitë e tyre. Saranda, njësoj si qytetet e tjera bregdetare, ra nën kontrollin e plotë të pushtuesve.

 

Rrëfimi i tij sjell edhe një pasqyrë të mëvonshme tragjike për shumë nga ata që rezistuan. Disa prej tyre, si Gjon Nika, përfunduan në burgjet e regjimit komunist, ndërsa të tjerë u vranë apo u pushkatuan në vitet që pasuan, duke treguar se sakrifica e tyre nuk mori gjithmonë vlerësimin e merituar.

 

Pushtimi i Sarandës ishte pjesë e një operacioni të gjerë që përfshiu gjithë Shqipërinë. Megjithatë, qëndresa e vogël, por domethënëse e banorëve të saj, mbeti një nga episodet më të forta të asaj dite.

 

7 prilli 1939 mbetet një kujtesë historike për humbjen e lirisë, por edhe për guximin e atyre që, edhe përballë një force shumë më të madhe, zgjodhën të mos dorëzohen. Për Sarandën, kjo ditë nuk është vetëm histori, por pjesë e identitetit dhe e kujtesës së saj kolektive. Saranda Web

 

The post Pushtimi italian i SarandĂ«s, 7 prill 1939 – VIDEO appeared first on Saranda News.

]]> https://sarandanews.net/pushtimi-italian-sarandes-7-prill-1939-2/feed/ 1 Stillo Papadhima, sot 101 vjeç – DĂ«shmia e njĂ« tĂ« mbijetuari nĂ« kampet naziste – VIDEO https://sarandanews.net/stillo-papadhima-sot-101-vjec-deshmia-e-nje-te-mbijetuari-ne-kampet-naziste/ Sun, 01 Feb 2026 06:49:00 +0000 https://sarandaweb.net/?p=90794 Stillo Papadhima, sot 101 vjeç – DĂ«shmia e njĂ« tĂ« mbijetuari nĂ« kampet naziste   NĂ« moshĂ«n 101-vjeçare, Stillo Papadhima mbetet njĂ« nga dĂ«shmitarĂ«t e fundit tĂ« gjallĂ« tĂ« tmerrit tĂ« kampeve naziste gjatĂ« LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«rore. Jeta e tij pĂ«rfaqĂ«son njĂ« histori tĂ« rrallĂ« qĂ«ndrese, sakrifice dhe mbijetese pĂ«rballĂ« njĂ« prej periudhave mĂ« […]

The post Stillo Papadhima, sot 101 vjeç – DĂ«shmia e njĂ« tĂ« mbijetuari nĂ« kampet naziste – VIDEO appeared first on Saranda News.

]]> Stillo Papadhima, sot 101 vjeç – DĂ«shmia e njĂ« tĂ« mbijetuari nĂ« kampet naziste

 

Në moshën 101-vjeçare, Stillo Papadhima mbetet një nga dëshmitarët e fundit të gjallë të tmerrit të kampeve naziste gjatë Luftës së Dytë Botërore. Jeta e tij përfaqëson një histori të rrallë qëndrese, sakrifice dhe mbijetese përballë një prej periudhave më të errëta të historisë njerëzore.

 

Stillo Papadhima, sot 101 vjeç – DĂ«shmia e njĂ« tĂ« mbijetuari nĂ« kampet naziste NĂ« moshĂ«n 101-vjeçare, Stillo Papadhima mbetet njĂ« nga dĂ«shmitarĂ«t e fundit tĂ« gjallĂ« tĂ« tmerrit tĂ« kampeve naziste gjatĂ« LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«rore. Jeta e tij pĂ«rfaqĂ«son njĂ« histori tĂ« rrallĂ« qĂ«ndrese, sakrifice dhe mbijetese pĂ«rballĂ« njĂ« prej periudhave mĂ« tĂ« errĂ«ta tĂ« historisĂ« njerĂ«zore.

 

 

I lindur nĂ« vitin 1925, Stillo humbi babanĂ« qĂ« nĂ« moshĂ«n vetĂ«m 5-vjeçare, duke u rritur nĂ«n kujdesin e nĂ«nĂ«s dhe vĂ«llezĂ«rve e motrave mĂ« tĂ« mĂ«dhenj. NĂ« rini, ai u angazhua me forcat Nacional-Çlirimtare, duke qenĂ« pjesĂ« e batalionit tĂ« Kuçit. Por nĂ« dhjetor tĂ« vitit 1943, pas shpĂ«rbĂ«rjes sĂ« formacionit partizan, pjesĂ«tarĂ«t u urdhĂ«ruan tĂ« shpĂ«rndaheshin dhe tĂ« ktheheshin nĂ« shtĂ«pitĂ« e tyre.

 

Gjatë kthimit drejt fshatit të tij, Nivicë, Stillo Papadhima, së bashku me disa partizanë të tjerë, u kap në Borsh nga forcat gjermane. Ky moment shënoi fillimin e një kalvari të gjatë vuajtjesh: ai u mbajt dhe u transferua nga një burg në tjetrin, për të përfunduar më pas në Selanik.

 

VIDEO

 

 

Nga Selaniku, bashkë me dhjetëra të burgosur të tjerë nga zona e Sarandës dhe Gjirokastrës, u nis me tren drejt Kampit të Augsburgut në Gjermani, ku mbërriti në fund të korrikut 1944. Kampi ishte një nënkamp i sistemit nazist të përqendrimit dhe strehonte të burgosur nga shumë vende të botës, përfshirë amerikanë, britanikë, rusë, polakë, si dhe të burgosur nga vende të tjera të Europës.

 

Sipas dëshmisë së tij, të burgosurit detyroheshin të kryenin punë fizike, kryesisht në bujqësi dhe shërbime të detyruara, si mjelja e lopëve, korrja e jonxhës, kultivimi i patateve, si dhe pastrimi i qytetit nga dëmet e bombardimeve.

 

NjĂ« nga momentet mĂ« prekĂ«se tĂ« rrĂ«fyera prej tij lidhet me shpĂ«timin e njĂ« grupi hebrenjsh. Stillo tregon se rreth 20 hebrenj u strehuan nĂ« kapanonin e shqiptarĂ«ve pĂ«r t’i shpĂ«tuar transferimit nga forcat gjermane. ShqiptarĂ«t u dhanĂ« veshje nga tĂ« tyret, duke ndihmuar nĂ« fshehjen dhe shpĂ«timin e tyre.

 

Ai kujton gjithashtu ditën e çlirimit të kampit nga forcat amerikane, një moment që u shndërrua në festë për të gjithë të burgosurit, pas muajsh të tërë urie, dhune dhe poshtërimi.

 

Rikthimi drejt ShqipĂ«risĂ« nuk ishte i lehtĂ«. MegjithatĂ«, malli pĂ«r vendlindjen dhe familjen i dha forcĂ« pĂ«r tĂ« pĂ«rballuar vĂ«shtirĂ«sitĂ«. Dita e mbĂ«rritjes nĂ« NivicĂ«, sĂ« bashku me vĂ«llanĂ« dhe ish-tĂ« burgosurit e tjerĂ«, u kthye nĂ« njĂ« festĂ« pĂ«r gjithĂ« fshatin, me banorĂ«t qĂ« u mblodhĂ«n nĂ« qendĂ«r pĂ«r t’i pritur.

 

Me ardhjen e demokracisë, fëmijët e tij i mundësuan Stillo Papadhimës të vizitonte sërish kampin e Augsburgut në Gjermani, një moment tejet emocional dhe simbolik, si rikthim në vendin ku kishte përjetuar një nga periudhat më të vështira të jetës së tij.

 

Sot, në moshën 101-vjeçare, Stillo Papadhima mbetet një dëshmi e gjallë e historisë, një zë i rrallë që kujton krimet e nazizmit dhe sakrificën e atyre që mbijetuan për të treguar të vërtetën.

 

The post Stillo Papadhima, sot 101 vjeç – DĂ«shmia e njĂ« tĂ« mbijetuari nĂ« kampet naziste – VIDEO appeared first on Saranda News.

]]> Arratisja qĂ« sfidoi diktaturĂ«n: tre tĂ« rinjtĂ« qĂ« sfiduan regjimin dhe detin drejt lirisĂ« https://sarandanews.net/arratisja-qe-sfidoi-diktaturen-tre-te-rinjte-qe-sfiduan-regjimin-dhe-detin-drejt-lirise-2/ Sun, 25 Jan 2026 18:29:47 +0000 https://sarandaweb.net/?p=90801 Arratisja qĂ« sfidoi diktaturĂ«n: tre tĂ« rinjtĂ« qĂ« sfiduan regjimin dhe detin drejt lirisĂ«   NĂ« vitet e errĂ«ta tĂ« diktaturĂ«s komuniste shqiptare, kur frika ishte pjesĂ« e pĂ«rditshme e jetĂ«s dhe kufijtĂ« ruheshin si zona lufte, historia e tre tĂ« rinjve nga Tirana tronditi jo vetĂ«m ShqipĂ«rinĂ« e izoluar, por edhe opinionin ndĂ«rkombĂ«tar. Isabela […]

The post Arratisja që sfidoi diktaturën: tre të rinjtë që sfiduan regjimin dhe detin drejt lirisë appeared first on Saranda News.

]]> Arratisja që sfidoi diktaturën: tre të rinjtë që sfiduan regjimin dhe detin drejt lirisë

 

NĂ« vitet e errĂ«ta tĂ« diktaturĂ«s komuniste shqiptare, kur frika ishte pjesĂ« e pĂ«rditshme e jetĂ«s dhe kufijtĂ« ruheshin si zona lufte, historia e tre tĂ« rinjve nga Tirana tronditi jo vetĂ«m ShqipĂ«rinĂ« e izoluar, por edhe opinionin ndĂ«rkombĂ«tar. Isabela Islami — e njohur si Bela — vĂ«llai i saj Klement dhe motra Zamira u shndĂ«rruan nĂ« simbol tĂ« guximit, rezistencĂ«s dhe etjes pĂ«r liri.

 

Arratisja që sfidoi diktaturën: tre të rinjtë që sfiduan regjimin dhe detin drejt lirisë

 

TĂ« rritur nĂ« njĂ« familje tĂ« persekutuar politikisht, tĂ« damkosur nga regjimi pĂ«r shkak tĂ« prejardhjes, ata u rritĂ«n me kufizime, survejim dhe mungesĂ« tĂ« çdo perspektive pĂ«r tĂ« ardhmen. Universiteti u ishte ndaluar pĂ«r shkak tĂ« “biografisĂ« sĂ« keqe”, ndĂ«rsa çdo hap i tyre mbikĂ«qyrej.

 

Arrestimi i Klementit dhe represioni i regjimit

 

NĂ« vitin 1975, Klement Islami, atĂ«herĂ« vetĂ«m 19 vjeç dhe nxĂ«nĂ«s nĂ« gjimnazin “Petro Nini Luarasi”, u arrestua pĂ«r njĂ« batutĂ« tĂ« konsideruar “armiqĂ«sore ndaj pushtetit”.

Ai u prangos nĂ« klasĂ«, pĂ«rpara shokĂ«ve tĂ« tij, shumĂ« prej tĂ« cilĂ«ve ishin fĂ«mijĂ« tĂ« elitĂ«s politike. Hetuesia u shoqĂ«rua me presion tĂ« rĂ«ndĂ« psikologjik dhe fizik. NĂ« vend qĂ« tĂ« dĂ«rgohej nĂ« kampet famĂ«keqe tĂ« punĂ«s sĂ« detyruar, ai u izolua pĂ«r tre vite nĂ« Spitalin Psikiatrik tĂ« Elbasanit — njĂ« institucion i njohur pĂ«r trajtime çnjerĂ«zore, elektroshok dhe pĂ«rdorimin e mjekĂ«sisĂ« si mjet ndĂ«shkimi politik.

Kur doli prej andej në vitin 1978, ai ishte i rraskapitur, i dobësuar dhe i shkatërruar shpirtërisht.

 

Internimi nĂ« ÇermĂ« dhe jeta pa shpresĂ«

 

NdĂ«rkohĂ«, familja ishte internuar nĂ« ÇermĂ« tĂ« LushnjĂ«s, njĂ« zonĂ« e izoluar qĂ« funksiononte si kamp i hapur pĂ«r familjet e konsideruara problematike nga regjimi.

Jetonin nĂ« baraka, punonin nĂ« bujqĂ«si nga mĂ«ngjesi deri nĂ« mbrĂ«mje, pĂ«r paga simbolike dhe nĂ«n mbikĂ«qyrje tĂ« vazhdueshme. Çdo udhĂ«tim jashtĂ« fshatit kĂ«rkonte leje tĂ« posaçme. PoshtĂ«rimi, varfĂ«ria dhe frika ishin pjesĂ« e pĂ«rditshme e jetĂ«s sĂ« tyre.

Edhe pasi internimi pĂ«rfundoi zyrtarisht, familjes nuk iu dha leje pĂ«r t’u kthyer nĂ« TiranĂ«. Shpresa pĂ«r njĂ« jetĂ« normale u shua pĂ«rfundimisht.

 

Vendimi për arratisje: një ide që dukej e pamundur

 

PikĂ«risht nĂ« kĂ«tĂ« klimĂ« dĂ«shpĂ«rimi lindi ideja qĂ« do t’u ndryshonte jetĂ«n — arratisja nga ShqipĂ«ria.

Ishte Klementi ai që këmbënguli më fort. Motrat e tij fillimisht e panë si një çmenduri. Kufijtë ishin të blinduar me tela me gjemba, postblloqe, patrulla të armatosura, breza të butë për zbulimin e gjurmëve dhe roje që kishin urdhër të qëllonin për të vrarë.

Megjithatë, vendosën të tentonin rrugën më të rrezikshme dhe më të dëshpëruar: ikjen nga deti, drejt ishullit grek të Korfuzit.

 

Përgatitja: llogaritja e frikës dhe shpresës

 

Zgjodhën verën e vitit 1984, duke shpresuar se fluksi i turistëve në Sarandë dhe atmosfera e lojërave olimpike do ta shpërqendronte vëmendjen e autoriteteve.

Në fund të korrikut, me një leje të përkohshme për pushime, u nisën drejt Sarandës. U vendosën në hotelin e vetëm të qytetit dhe filluan të vëzhgonin terrenin.

Synimi ishte zona e Ksamilit, ku distanca me Korfuzin ishte më e shkurtër.

Tentativa e parë u shty kur panë diçka që nuk e kishin parashikuar: një prozhektor gjigant që ndriçonte natën gjithë vijën bregdetare shqiptare, duke e bërë detin të dukshëm si ditë.

Ata studiuan orarin e ndezjes së dritës dhe kuptuan se ekzistonte një dritare e ngushtë kohore për të tentuar notin.

 

1 GUSHT 1984 — NATA E ARRATISJES

 

Luftë me detin, errësirën dhe vdekjen

 

Të nesërmen në mbrëmje, të pajisur me kamerdare, fshehur pas një shkëmbi, Klementi dhe motrat u futën në det e filluan të notojnë drejt lirisë, drejt perëndimit.

Përpara kishin dritat e Korfuzit, që vezullonin si një premtim lirie. Pas kishin tokën e frikës, të dhimbjes dhe të persekutimit.

Notuan në heshtje, duke kursyer frymën dhe forcën, ndërsa valët e detit përplaseshin mbi trupat e tyre.

 

Pas shumë orësh notimi të lodhshëm, tamam atëherë kur menduan se arritën lirinë, Klementi vuri re se patrulla kufitare kishte filluar të patrullojë anën ku ndodheshin ata. Pa i rënë në sy motrave, i nxiti të notojnë më shpejt përpara, ndërsa vetë qëndroi prapa. Që të shpëtonte motrat, ndryshoi drejtim; filloi të notonte drejt jugut.

NdĂ«rsa largohej prej motrave tĂ« dashura, Klementit i afrohej gjithnjĂ« e mĂ« pranĂ« motobarka e kriminelĂ«ve tĂ« kuq. MĂ« kot u zhyt disa herĂ« pĂ«r t’u fshehur. KriminelĂ«t ishin afruar aq pranĂ«, sa edhe e kishin zbuluar. E thirrĂ«n tĂ« dorĂ«zohej. E goditĂ«n me kiçin e motobarkĂ«s. Klementi nuk u dha. I zhytur thellĂ« nĂ« det, ai notonte drejt lirisĂ«.

E kërkuan në thellësitë e honeve. E lidhën me litar dhe e tërhoqën si hiena brenda ujërave të burgut komunist. Ashtu të lidhur, e shëtitën rreth e rrotull gjirit të Sarandës, për të terrorizuar njerëzinë. Por trimi edhe i vrarë rrezatonte liri, dashuri e heroizëm.

.

 

Shpëtimi i dy motrave

 

Dritat e Korfuzit dukeshin gjithnjë e më afër, por bregu nuk afrohej kurrë. Ora kalonte. Trupat po i tradhtonin.

Bela ndiente lodhje ekstreme, etje tĂ« padurueshme, buzĂ« tĂ« çara nga kripa, dhimbje nĂ« çdo muskul. Ftohti i natĂ«s filloi t’i depĂ«rtonte nĂ« kocka. Mendja i mjegullohej.

Mes lodhjes dhe ankthit, e kapën mendime të rënda:
më mirë të vdisnin në det sesa të ktheheshin në ferrin e diktaturës.

.

NĂ« agim, Bela pa silueta qĂ« i ngjanin tokĂ«s. Pa njĂ« figurĂ« njeriu dhe njĂ« qen — shenjĂ« se ishte pranĂ« bregut. Me forcat e fundit, vazhdoi tĂ« notonte.

Rreth orës 09:00 të mëngjesit, Bela u afrua pranë një jahti italian dhe u tërhoq në bord nga pronari.

Pak më vonë u gjet edhe Zamira, në gjendje kritike.

Por Klementin nuk u panë më kurrë.

Kërkimet zgjatën me orë dhe ditë të tëra. Motrat e thërrisnin me dëshpërim. Anije patrullimi dhe peshkarexha kontrolluan gjithë zonën në Korfuz.

.

Jehona, legjenda dhe kujtesa kolektive

.

Historia e tyre mbushi faqet e para të shtypit perëndimor, ndërsa në Shqipëri u mbajt në heshtje.

Megjithatë, emrat e tyre nuk u zhdukën.

Në ambientet rinore të Tiranës, emrat e Bela, Zamirës dhe Klementit përmendeshin me admirim dhe respekt, si simbol i guximit dhe sfidës ndaj robërisë.

NĂ« verĂ«n e vitit 1987, nĂ« SarandĂ«, banorĂ« vendas rrĂ«fenin se nga Ksamili ishin nisur drejt Korfuzit dy motrat shqiptare — njĂ« histori qĂ« qarkullonte fshehurazi dhe qĂ« shumĂ« e kishin parĂ« nĂ« televizionet greke.

Deri nĂ« fillim tĂ« viteve ’90, pothuajse çdo pasdite, shqiptarĂ«t dĂ«gjonin nĂ« heshtje zĂ«rat e dy motrave qĂ« transmetonin lajme nga “ZĂ«ri i AmerikĂ«s”. Me kalimin e viteve, historia dhe emrat e tyre u shndĂ«rruan nĂ« legjendĂ«.

NĂ« diskutime publike dhe private, gjesti i tyre vlerĂ«sohej si njĂ« nga aktet mĂ« tĂ« forta tĂ« guximit kundĂ«r diktaturĂ«s. Shpesh theksohej se heroizmi i tyre meriton mĂ« shumĂ« se kujtim — tĂ« paktĂ«n njĂ« film, pĂ«r tĂ« mos lejuar qĂ« sakrifica e tyre tĂ« humbasĂ« nĂ« harresĂ«.

.

Një jetë e re në Amerikë dhe një plagë që nuk u mbyll

.

Bela dhe Zamira fituan azil politik nĂ« SHBA dhe u bĂ«nĂ« pjesĂ« e redaksisĂ« shqipe tĂ« “ZĂ«rit tĂ« AmerikĂ«s”, duke sjellĂ« lajme lirie pĂ«r shqiptarĂ«t e izoluar.

Prindërit e tyre u internuan sërish. Babai vdiq pa i parë më kurrë vajzat. Nëna arriti të bashkohej me to vetëm pas rënies së regjimit.

Bela u kthye në Shqipëri në vitin 1993 si gazetare gjatë vizitës së ish-presidentit Jimmy Carter.

Çdo 2 gusht, ato pĂ«rkujtojnĂ« ditĂ«n e lirisĂ« — dhe ditĂ«n kur humbĂ«n vĂ«llanĂ«.

.

The post Arratisja që sfidoi diktaturën: tre të rinjtë që sfiduan regjimin dhe detin drejt lirisë appeared first on Saranda News.

]]> Fisnik Selmani rrĂ«fen vitet e punĂ«s mĂ«sues nĂ« Stjar, DelvinĂ« – VIDEO https://sarandanews.net/fisnik-selmani-rrefen-vitet-e-punes-mesues-ne-stjar-delvine-video/ Sun, 02 Nov 2025 09:05:33 +0000 https://sarandaweb.net/?p=89315 Fisnik Selmani rrĂ«fen vitet e punĂ«s mĂ«sues nĂ« Stjar, DelvinĂ«   NĂ« kĂ«tĂ« rrĂ«fim plot emocione, Fisnik Selmani na kthen nĂ« vitet ’70, kur nisi punĂ«n si mĂ«sues nĂ« fshatin Stjar tĂ« DelvinĂ«s. Ishte viti 1974, kur ai udhĂ«tonte çdo ditĂ« nga Saranda pĂ«r tĂ« dhĂ«nĂ« mĂ«sim nĂ« shkollĂ«n e vogĂ«l tĂ« fshatit.     […]

The post Fisnik Selmani rrĂ«fen vitet e punĂ«s mĂ«sues nĂ« Stjar, DelvinĂ« – VIDEO appeared first on Saranda News.

]]> Fisnik Selmani rrëfen vitet e punës mësues në Stjar, Delvinë

 

NĂ« kĂ«tĂ« rrĂ«fim plot emocione, Fisnik Selmani na kthen nĂ« vitet ’70, kur nisi punĂ«n si mĂ«sues nĂ« fshatin Stjar tĂ« DelvinĂ«s. Ishte viti 1974, kur ai udhĂ«tonte çdo ditĂ« nga Saranda pĂ«r tĂ« dhĂ«nĂ« mĂ«sim nĂ« shkollĂ«n e vogĂ«l tĂ« fshatit.

 

Fisnik Selmani rrëfen vitet si mësues në Stjar - Delvinë

 

Ai kujton me nostalgji fëmijët e dashur, banorët e mikpritës, dhe sfidat e përditshme të mësuesve të asaj kohe.

 

NĂ« video, Fisnik Selmani na tregon shkollĂ«n e vjetĂ«r, klasĂ«n ku zhvillonte mĂ«sim, si dhe ndĂ«rtimin e shkollĂ«s sĂ« re nĂ« vitin 1981 – njĂ« ngjarje qĂ« shĂ«noi njĂ« hap tĂ« madh pĂ«r arsimin nĂ« zonĂ«.
Rrëfimi i tij është i mbushur me histori njerëzore, dashuri për profesionin dhe kujtime të rralla nga jeta e një mësuesi që nuk e harroi kurrë Stjarin.

 

 

 

Disa herë, kur autobusi kishte probleme, ai dhe kolegët e tij e bënin rrugën nga Saranda në Stjar me këmbë.

 

Website Saranda Web

Facebook Saranda Web

Instagram saranda.web

Youtube sarandaweb

Tiktok saranda.web

Pinterest sarandaweb

in sarandaweb

The post Fisnik Selmani rrĂ«fen vitet e punĂ«s mĂ«sues nĂ« Stjar, DelvinĂ« – VIDEO appeared first on Saranda News.

]]> GjysmĂ« shekulli dritĂ« dhe dije: Shkolla “Shefqet Sulejmani” nĂ« GjashtĂ« feston 50-vjetorin https://sarandanews.net/gjysme-shekulli-drite-dhe-dije-shkolla-shefqet-sulejmani-ne-gjashte-feston-50-vjetorin/ Fri, 24 Oct 2025 13:56:50 +0000 https://sarandaweb.net/?p=89501 GjysmĂ« shekulli dritĂ« dhe dije: Shkolla “Shefqet Sulejmani” nĂ« GjashtĂ« feston 50-vjetorin   NĂ« GjashtĂ«, aty ku fryma e dijes Ă«shtĂ« ndĂ«rtuar gur pas guri mbi dashurinĂ« pĂ«r atdheun dhe pĂ«rkushtimin ndaj brezave, shkolla 9-vjeçare “Shefqet Sulejmani” kremtoi 50 vjet nga themelimi i saj. Kjo datĂ« e shĂ«nuar, Tetor 2025, nuk Ă«shtĂ« thjesht njĂ« jubile […]

The post GjysmĂ« shekulli dritĂ« dhe dije: Shkolla “Shefqet Sulejmani” nĂ« GjashtĂ« feston 50-vjetorin appeared first on Saranda News.

]]> GjysmĂ« shekulli dritĂ« dhe dije: Shkolla “Shefqet Sulejmani” nĂ« GjashtĂ« feston 50-vjetorin

 

NĂ« GjashtĂ«, aty ku fryma e dijes Ă«shtĂ« ndĂ«rtuar gur pas guri mbi dashurinĂ« pĂ«r atdheun dhe pĂ«rkushtimin ndaj brezave, shkolla 9-vjeçare “Shefqet Sulejmani” kremtoi 50 vjet nga themelimi i saj.
Kjo datĂ« e shĂ«nuar, Tetor 2025, nuk Ă«shtĂ« thjesht njĂ« jubile — Ă«shtĂ« njĂ« kujtesĂ« e gjallĂ« e udhĂ«timit tĂ« gjatĂ« tĂ« njĂ« institucioni qĂ« ka ndriçuar mendjet e qindra e mijĂ«ra nxĂ«nĂ«sve, duke formuar breza qytetarĂ«sh, intelektualĂ«sh, mjekĂ«sh, arsimtarĂ«sh e profesionistĂ«sh tĂ« dalluar nĂ« gjithĂ« botĂ«n.

 

 

Emri që mban kjo shkollë nuk është rastësi.
Shefqet Sulejmani (1918–1943), lindur nĂ« Filat tĂ« ÇamĂ«risĂ«, u vendos me familjen e tij nĂ« fshatin GjashtĂ« tĂ« SarandĂ«s, ku u rrit me ndjenja tĂ« forta atdhetarie. Ai ishte ndĂ«r bijtĂ« mĂ« tĂ« pĂ«rkushtuar tĂ« lĂ«vizjes antifashiste, duke u dalluar pĂ«r guxim, vendosmĂ«ri dhe dashuri pĂ«r lirinĂ«.
Në moshë të re, ai mori pjesë në aksione kundër pushtuesve italianë e gjermanë, dhe ra heroikisht në fushën e nderit gjatë viteve të Luftës së Dytë Botërore.
NĂ« kujtim tĂ« tij, shkolla e GjashtĂ«s mori emrin “Shefqet Sulejmani”, si simbol i pĂ«rjetshĂ«m i qĂ«ndresĂ«s, sakrificĂ«s dhe dashurisĂ« pĂ«r atdheun.

NĂ« vitet ’50, fĂ«mijĂ«t e GjashtĂ«s mĂ«sonin nĂ« njĂ« shkollĂ« tĂ« vogĂ«l fillore nĂ« kodrat e fshatit, e ndĂ«rtuar nga mĂ«sues si Vasil Tunin dhe Fillip KostĂ«n.
Rritja e popullsisë dhe bashkimi i bujqësisë së fshatit me kooperativën e Finiqit krijuan nevojën për një shkollë të re, më të madhe.
Në vitin 1975 u hap godina e re, ku u zhvendosën klasat e arsimit fillor e të mesëm. Projekti i ndërtesës u realizua nga inxhinieri Hysni Bakiri, ndërsa arsimtarët e parë që dhanë dritë në këtë tempull të dijes ishin Liri Bani, Skënder Bani, Zaharulla Kuçiqi, Irini Anagnosti dhe Vasillo Camandioti.

Në atë kohë, shkolla kishte rreth 500 nxënës dhe 16 klasa, me staf prej 28 mësuesish.
Më pas, u shtuan laboratorët e parë, salla e lexim-it, kabineti i biologjisë e kimisë, si dhe terrenet sportive që shërbyen për breza me shpirt gare dhe dashuri për dijen.
Në këtë institucion kanë dhënë kontribut të pashlyeshëm dhjetëra mësues ndër vite, të cilët me pasion e durim kanë formuar njerëz të ditur dhe të ndershëm.

Ndër emrat që kanë mbetur në kujtesë janë:

Kristina Kallojeri, Ymer Çiraku, Mihal Gjika, Stefan Kocaci, Spiro Llaqo, Liljana Xhepa, Zaharulla Kuçiqi, Ksanthe Lapa, Venetike Ibrahimi, Mihal Dhima, Hajma Hitaj, Nazo Beduli, Stavrulla Gjoleka, Vasilio Camandioti, SkĂ«nder Bani, Sofia Papa, Areti Vaska, Xhevaire Muço, Tatjana Bakiri, Liri Hasani, Veronika Polo, Pavlina Haxhiraj, Lavdie Himalli, Loreta Zani, Halit Allkushi, Luiza Muho, Sofika ShkĂ«llqimi, Emilio Rexho, Tatjana Çabiri, Albana Veli, Arta Prifti, Filip Kosta, Ilir Dike, Artan Mejdiu, Vladimir Kodhelaj, Gentian LamĂ«, Lavdie Veli, Mirela Hasanbega, Ana Qesko, Klodiana Feruli, Erma Bregasi, Samuela Xhafo, Antigone Papadhima, Fatmir Musai, Vasil Gjika, Leka Magllara, Eli Toko, dhe shumĂ« tĂ« tjerĂ« qĂ« e kanĂ« bĂ«rĂ« kĂ«tĂ« shkollĂ« njĂ« fole tĂ« vĂ«rtetĂ« dijesh.

Këta mësues, me sakrificë e dashuri, kanë lënë gjurmë në çdo brez që ka kaluar nëpër bankat e Gjashtës.

Ashtu si çdo institucion qĂ« mbjell vlera, edhe “Shefqet Sulejmani” ka nxjerrĂ« nĂ« jetĂ« qindra histori suksesi — djem e vajza qĂ« sot pĂ«rfaqĂ«sojnĂ« krenarinĂ« e kĂ«tij vendi nĂ« fusha tĂ« ndryshme.
Në mesin e tyre gjejmë mësues, mjekë, agronomë, ekonomistë, juristë, shkencëtarë, artistë, sportistë e sipërmarrës.

Disa prej emrave të shquar të këtij brezi krenarie janë:

‱ Halit Allkushi – mĂ«sues dhe intelektual i respektuar.
‱ Ina Kocaqi – mjeke.
‱ Ylli Piro – agronom dhe drejtues publik.
‱ Laureta Lika – mĂ«suese.
‱ Elton Dauti – ekonomist.
‱ Ermal Bajaj – ekonomist.
‱ Majlinda Kapurani – veterinere.
‱ Marsela Dauti – punonjĂ«se sociale.
‱ Endri Pajollari – shkenca politike.
‱ Ermira Sulo – dentiste.
‱ Melisa Piro – mĂ«suese.
‱ Nertila Murataj – ekonomiste.
‱ Enxhi Hasani – inxhiniere ndĂ«rtimi.
‱ Roland Latifi – muzikant.
‱ Reonalda Maze – logopede.
‱ Alvanda Hasani – mjeke.
‱ Xhesika Zeneli – gazetare.
‱ Brisilda Ismaili – farmaciste.
‱ Akeron Allkushi – poliglot.
‱ Enkeleana Kolagji – kimiste.
‱ Parashqevi Stavro – inxhiniere ndĂ«rtimi.
‱ Benito Çuli – futbollist profesionist.
‱ Rovena Obzova – ekonomiste.
‱ Eglantina Shamo – psikologe.
‱ Zenel Feruli – imazherist.
‱ Roland Latifi – muzikant.
‱ Fatjon Sadiku – ekonomist.
‱ Kasim Çule – biznesmen.
‱ Dorjan Kuçi – shkenca politike.
‱ Ida Piro – farmaciste.
‱ Majlinda Dida – infermiere.
‱ Livia Piro – master-shef kuzhine.
‱ Anxhela Xhafa – ekonomiste.
‱ Gespir Piro – biznesmen.
‱ Adela Nano – ekonomiste.

 

Të gjithë këta emra janë dëshmia më e bukur se si një shkollë e thjeshtë fshati mund të lindë gjenerata me horizont e vlera që ndriçojnë shumë më larg se kufijtë e Gjashtës.
Në vitin 2015, godina e shkollës u rikonstruktua dhe iu shtua një gjysmë kati i tretë, duke krijuar ambiente të reja, klasa moderne, laboratorë e një bibliotekë bashkëkohore.

Sot, shkolla “Shefqet Sulejmani” frekuentohet nga 247 nxĂ«nĂ«s dhe mburret me kushte shumĂ« tĂ« mira pĂ«r mĂ«simdhĂ«nie, teknologji tĂ« pĂ«rfshirĂ« nĂ« procesin arsimor, si dhe njĂ« staf arsimtarĂ«sh tĂ« rinj e plot energji.
Mësuesit e sotëm, duke ndjekur shembullin e paraardhësve, punojnë çdo ditë për të ruajtur identitetin, për të forcuar lidhjen me komunitetin dhe për ta bërë shkollën një vatër të vërtetë formimi qytetar.

PĂ«r 50 vjet, shkolla “Shefqet Sulejmani” ka qenĂ« jo vetĂ«m njĂ« vend ku mĂ«sohet, por edhe ku mĂ«sohet tĂ« jesh njeri.
Në çdo bankë të saj rri fryma e Shefqet Sulejmanit, simbol i lirisë dhe përkushtimit ndaj atdheut; në çdo libër rri historia e mësuesve që nuk u lodhën kurrë; dhe në çdo zemër të një nxënësi të djeshëm rreh krenaria për shkollën që i dha rrënjë e krahë.

Gjashta feston sot jo vetëm një përvjetor, por një histori dashurie me dijen.
Një histori që vazhdon, çdo mëngjes, me zërin e një mësueseje, me shpresën e një fëmije dhe me dritën e një shkolle që mbetet ndër më të dashurat në Sarandë.

 

Website Saranda Web

Facebook Saranda Web

Instagram saranda.web

Youtube sarandaweb

Tiktok saranda.web

Pinterest sarandaweb

in sarandaweb

The post GjysmĂ« shekulli dritĂ« dhe dije: Shkolla “Shefqet Sulejmani” nĂ« GjashtĂ« feston 50-vjetorin appeared first on Saranda News.

]]> Pani i Butrintit – Historia e njĂ« zbulimi tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m nĂ« Malin e MilesĂ« https://sarandanews.net/pani-i-butrintit-historia-e-nje-zbulimi-te-jashtezakonshem-ne-malin-e-milese/ Thu, 09 Oct 2025 07:51:47 +0000 https://sarandaweb.net/?p=89271 Pani i Butrintit – Historia e njĂ« zbulimi tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m nĂ« Malin e MilesĂ« Nga Auron Tare NjĂ« zbulim i rastĂ«sishĂ«m nĂ« malin e MilesĂ«   NjĂ« ditĂ« – rrĂ«fen Halili – Meleqi vjen nĂ« oborrin e shkollĂ«s dhe, pasi dola pĂ«r ta takuar, mĂ« dorĂ«zon njĂ« bohçe me copĂ«za qeramike tĂ« mbledhura pĂ«rgjatĂ« transhesĂ« […]

The post Pani i Butrintit – Historia e njĂ« zbulimi tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m nĂ« Malin e MilesĂ« appeared first on Saranda News.

]]> Pani i Butrintit – Historia e njĂ« zbulimi tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m nĂ« Malin e MilesĂ«

Nga Auron Tare

Një zbulim i rastësishëm në malin e Milesë

 

NjĂ« ditĂ« – rrĂ«fen Halili – Meleqi vjen nĂ« oborrin e shkollĂ«s dhe, pasi dola pĂ«r ta takuar, mĂ« dorĂ«zon njĂ« bohçe me copĂ«za qeramike tĂ« mbledhura pĂ«rgjatĂ« transhesĂ« nĂ« vendin ku ndodhet njĂ« kishezĂ« e vjetĂ«r dhe disa rrĂ«noja mesjetare me toponimin Gumurava. UshtarĂ«t kishin hasur nĂ« copĂ«za qeramike.

 

 

Diku në pranverën e vitit 1980, ushtarët e Divizionit të Delvinës ishin dërguar në punimet e shumta fortifikuese në afërsi të Malit të Milesë. Ata po hapnin pozicione të reja për baterinë kundërajrore, grykat e të cilave drejtoheshin drejt Ishullit të Korfuzit.

 

Për disa javë rresht, përveç hapësirave të kundërajrorëve, ushtarët po hapnin edhe një transhe telefonike që lidhte rrjetin e komunikimit ushtarak të Postës së Bogazit me vendstrehimin e komandës së kundërajrorëve.

 

ShumĂ« afĂ«r kĂ«tyre punimeve, drejtori i shkollĂ«s 8-vjeçare, Halil Shabani, njĂ« mĂ«sues i ri dhe arkeolog amator i zonĂ«s, kishte vizituar disa herĂ« bashkĂ«fshatarin e tij, oficerin qĂ« mbikĂ«qyrte punimet, Meleq Muka nga fshati ShalĂ«s. Ai e kishte porositur oficerin qĂ«, nĂ«se shihte objekte qeramike, t’i mblidhte dhe ta njoftonte menjĂ«herĂ«.

 

Zbulimi i statujës së Panit

 

“NjĂ«ra prej enĂ«ve ishte e lyer me vernik tĂ« zi dhe menjĂ«herĂ« pashĂ« se ishte njĂ« copĂ«z ene qĂ« datohej nĂ« shekullin II ose III para Krishtit. E pyeta Meleqin nĂ«se kishte gjetur ndonjĂ« gjĂ« tjetĂ«r,” kujton Halili. Oficeri, pasi u pĂ«rtyp pak, mĂ« tha: “Kemi gjetur edhe njĂ« ‘bicimsez’ prej hekuri.”

 

Me instinktin e njĂ« arkeologu pĂ«rballĂ« njĂ« zbulimi tĂ« mundshĂ«m, Halili mbaroi orĂ«n e mĂ«simit dhe, sĂ« bashku me fshatarin e tij ushtarak, u drejtua menjĂ«herĂ« pĂ«r nĂ« PostĂ«n Kufitare tĂ« Bogazit. Atje, nĂ« parvazin e dritares, ishte njĂ« objekt i vogĂ«l, rreth 17–20 cm i gjatĂ«, i mbuluar me baltĂ«.

 

“E mora – thotĂ« Halili – dhe sapo u ktheva nĂ« shtĂ«pi, e futa nĂ« lĂ«ng limoni. TĂ« nesĂ«rmen nĂ« mĂ«ngjes, objekti prej bronzi, nĂ« gjendje tĂ« pĂ«rsosur, u shfaq me gjithĂ« bukurinĂ« e vet tĂ« ardhur nga antikiteti i hershĂ«m.”

 

Ishte njĂ« figurĂ« e mrekullueshme antike, me dorĂ«n lart dhe me organin mashkullor nĂ« ereksion. Me shumĂ« gjasĂ«, pĂ«r kĂ«tĂ« arsye oficeri e kishte quajtur me njĂ« term pĂ«rbuzĂ«s tĂ« ardhur nga fjalori otoman “bicimsĂ«z”, qĂ« mund tĂ« shqipĂ«rohet si “njĂ« figurĂ« e pĂ«rbuzur nga publiku”.

 

Nga Bogazi në Muzeun Kombëtar

 

Për disa muaj me radhë, objekti antik qëndroi në shtëpinë e mësuesit të Shalësit. Ai, duke shfletuar literaturën e pakët që gjendej në bibliotekën e shkollës, shkroi një artikull të shkurtër ku mendonte se objekti i zbuluar mund të ishte një statuetë e Perëndisë Pan.

 

Artikulli u botua nĂ« vitin 1981 nĂ« gazetĂ«n Bashkimi, por nuk tĂ«rhoqi vĂ«mendjen e askujt – ose kĂ«shtu mendoi Halil Shabani. Por nuk kaloi mĂ« shumĂ« se njĂ« muaj, kur njĂ« “Gaz” i Komitetit tĂ« PartisĂ« sĂ« SarandĂ«s ndaloi nĂ« oborrin e shkollĂ«s.

 

“Zbriti prof. Selim Islami, njĂ« figurĂ« shumĂ« e respektuar e arkeologjisĂ« shqiptare, dhe pas tij Sekretari i PartisĂ« pĂ«r problemet ideologjike, Thanas Vaso,” kujton Halili. “Profesori mĂ« pĂ«rqafoi, ndĂ«rsa Sekretari mĂ« urdhĂ«roi qĂ« urgjentisht tĂ« dorĂ«zoja ‘BicimsĂ«zin’ pĂ«r tĂ« cilin kishte shkruar gazeta Bashkimi. Pasi e mbĂ«shtolla me njĂ« rrobĂ« tĂ« pastĂ«r, ia dorĂ«zova atĂ« profesorit.”

 

“Pani i Butrintit” fiton famĂ« ndĂ«rkombĂ«tare

 

Kaloi shumĂ« kohĂ« dhe askush nga autoritetet e arkeologjisĂ« nuk u kujtua pĂ«r mĂ«suesin qĂ« kishte bĂ«rĂ« tĂ« mundur zbulimin e njĂ« prej statueteve antike mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishme nĂ« territorin tonĂ« – PerĂ«ndinĂ« Pan, ose siç u quajt mĂ« vonĂ«, Pani i Butrintit.

 

NjĂ« ditĂ« tĂ« vitit 1986, Halilin e kĂ«rkuan nĂ« PostĂ«n Kufitare, aty ku ndodhej i vetmi telefon qĂ« lidhej me TiranĂ«n. NĂ« linjĂ« ishte prof. Dhimosten Budina, i cili e njoftoi se “Pani i Butrintit” kishte qenĂ« pjesĂ« e ekspozitĂ«s arkeologjike shqiptare nĂ« GjermaninĂ« PerĂ«ndimore, ku kishte marrĂ« vĂ«mendjen kryesore tĂ« studiuesve dhe publikut gjerman.

 

Ky vlerĂ«sim ndikoi qĂ« autoritetet shqiptare tĂ« ndryshonin qĂ«ndrim dhe t’i dedikonin madje edhe njĂ« emetim pullash postare. MegjithatĂ«, nĂ« qarqet arkeologjike shqiptare, statueta u kthye nĂ« njĂ« problem ideologjik.

 

Debati mbi “moralin komunist”

 

Organi mashkullor i Panit, në ereksion, u bë temë debati shtetëror:

“A mund tĂ« ekspozohej kjo figurĂ« nĂ« Muzeun KombĂ«tar?”
“A binte ndesh me moralin e lartĂ« komunist?”

 

NĂ« njĂ« debat tĂ« zhvilluar nĂ« vitin 1985 nĂ« ambientet e AkademisĂ«, pĂ«rfaqĂ«suesit e PartisĂ« propozuan madje “gjymtimin e Bicimsezit” – prerjen e organit mashkullor – nĂ«se statueta do tĂ« paraqitej pĂ«r publikun. VetĂ«m ndĂ«rhyrja e njĂ« personaliteti tĂ« kohĂ«s arriti ta shpĂ«tonte Panin nga gjymtimi.

Sot, ajo mbetet një nga veprat më të bukura të artit antik të zbuluara në Shqipëri.

Kulti i Panit në Butrint

 

GjatĂ« periudhĂ«s sĂ« Perandorit Tiberius (14–37 pas K.), shkrimtari Plutark rrĂ«fen njĂ« ngjarje tĂ« pazakontĂ«: Perandori mori njĂ« lajm mbi vdekjen e PerĂ«ndisĂ« Pan nĂ« Butrint.

Plutarku shkruan:

“NdĂ«rsa anija po kalonte pranĂ« ishullit tĂ« Paksit, u dĂ«gjua njĂ« zĂ« i fuqishĂ«m qĂ« thĂ«rriste ‘Thamus!’. Timonieri egjiptian iu pĂ«rgjigj dhe zĂ«ri i tha: ‘Kur tĂ« arrish pĂ«rballĂ« Palodit, thuaj se Pani i Madh ka vdekur.’

Kur arritĂ«n pĂ«rballĂ« Liqenit tĂ« Butrintit, deti ishte i qetĂ« dhe Thamusi thirri: ‘Pani i Madh ka vdekur!’
U dĂ«gjua njĂ« klithmĂ« e madhe vajtimi nga shumĂ« zĂ«ra tĂ« shtojzovalleve tĂ« liqenit…”

Lajmi u përhap në Romë dhe Tiberi urdhëroi hetim. Dijetarët përfunduan se Pani ishte biri i Hermesit dhe Penelopës.

Pan – Hyu i natyrĂ«s dhe pjellorisĂ«

 

Kulti i Panit (Î ÎŹÎœ) e ka origjinĂ«n nĂ« rajonin malor tĂ« ArkadisĂ« nĂ« Peloponez, njĂ« peizazh pastoral qĂ« i ngjan shumĂ« atij tĂ« Epirit antik. Emri i tij rrjedh nga forma dorike-arkadike Páƍn, qĂ« do tĂ« thotĂ« “bari”.

Pani ishte hyu i natyrës, i maleve dhe i pyjeve. Artistët e lashtë e paraqisnin në dy mënyra:

  • me pamje tĂ« egĂ«r, me kĂ«mbĂ« dhie, brirĂ« tĂ« mĂ«dhenj e trup tĂ« mbuluar me qime;
  • ose, si nĂ« statuetĂ«n e Panit tĂ« Butrintit, me pamje mĂ« njerĂ«zore, me brirĂ« tĂ« vegjĂ«l dhe kĂ«mbĂ« dhie.

Ai paraqitej duke luajtur në fyellin e tij (syrinx), duke vallëzuar me shtojzovallet ose duke ndjekur dëshirat e trupit. Organi mashkullor në ereksion simbolizonte pjellorinë dhe forcën e natyrës.

Pani lidhej ngushtë me Dionisin, perëndinë e verës, dhe shpesh përmendet edhe në Himnin Homerik, ku thuhet se Dionisi i dha Panit emrin sepse prania e tij solli gëzim për të gjithë perënditë.

Një zbulim i harruar, një kontribut i pavlerësuar

 

 

Transformimi i figurës së Panit nga një hyjni e natyrës në simbol të djallit në mesjetë është një histori e gjatë, por përtej qëllimit të këtij rrëfimi.

Ajo që mbetet thelbësore është se zbulimi i Panit të Butrintit nga Halil Shabani mishëron një nga momentet më të bukura të përplasjes mes pasioneve njerëzore dhe burokracisë ideologjike.

 

NĂ« vitin 2020, revista britanike Archaeology, pĂ«rmes artikullit tĂ« Richard Hodges dhe David Hernandez, pĂ«rshkroi figurĂ«n e Panit, por – nĂ« mĂ«nyrĂ« tipike neokolonialiste – pa pĂ«rmendur aspak emrin e Halil Shabanit.

Madje, nĂ« vitin 2005, Hodges dhe Louise Schofield e morĂ«n Halilin me vete pĂ«r t’u treguar vendin e gjetjes sĂ« statuetes, duke qenĂ« plotĂ«sisht tĂ« vetĂ«dijshĂ«m pĂ«r rolin e tij.

 

Website Saranda Web

Facebook Saranda Web

Instagram saranda.web

Youtube sarandaweb

Tiktok saranda.web

Pinterest sarandaweb

in sarandaweb

 

The post Pani i Butrintit – Historia e njĂ« zbulimi tĂ« jashtĂ«zakonshĂ«m nĂ« Malin e MilesĂ« appeared first on Saranda News.

]]> Jorgulla Rubie rrĂ«fen mes lotĂ«sh ferrin e familjes nĂ« kampin e TepelenĂ«s https://sarandanews.net/jorgulla-rubie-rrefen-mes-lotesh-ferrin-e-familjes-ne-kampin-e-tepelenes/ Sun, 21 Sep 2025 10:01:57 +0000 https://sarandaweb.net/?p=89016 Jorgulla Rubie rrĂ«fen mes lotĂ«sh ferrin e familjes nĂ« kampin e TepelenĂ«s  Lot dhe kujtime nga Mursia: NjĂ« fshat qĂ« ende qan plagĂ«t e komunizmit      NĂ« fshatin Mursi tĂ« SarandĂ«s, heshtja e sotme u thye nga klithmat e dhimbjes sĂ« familjarĂ«ve qĂ« kujtojnĂ« viktimat e regjimit komunist. Shpirtrat e tĂ« persekutuarve tĂ« viteve […]

The post Jorgulla Rubie rrëfen mes lotësh ferrin e familjes në kampin e Tepelenës appeared first on Saranda News.

]]> Jorgulla Rubie rrëfen mes lotësh ferrin e familjes në kampin e Tepelenës 

Lot dhe kujtime nga Mursia: Një fshat që ende qan plagët e komunizmit 

 

Jorgulla Rubie nga fshati Mursi në Sarandë rrëfen mes lotësh ferrin e familjes në kampin e Tepelenës

 

NĂ« fshatin Mursi tĂ« SarandĂ«s, heshtja e sotme u thye nga klithmat e dhimbjes sĂ« familjarĂ«ve qĂ« kujtojnĂ« viktimat e regjimit komunist. Shpirtrat e tĂ« persekutuarve tĂ« viteve 1946–1990 duket sikur enden ende ndĂ«r rrugĂ«t e fshatit, aty ku kujtimi i tyre Ă«shtĂ« i ngulur si njĂ« varr i hapur qĂ« nuk mbyllet kurrĂ«.

 

Me sytë e mbushur në lot, Jorgulla Rubie, e bija e Stefan Gore Kote, rrëfeu dramën që ka shoqëruar brez pas brezi familjen e saj. Historia e saj është një plagë e hapur e njerëzimit:

SHIKO VIDEO në youtube

https://youtu.be/zFklU6DbjH4

 

 

“NĂ«nĂ«n e torturuan nĂ« burgun e Konispolit, i thyen dy brinjĂ«, dhe mĂ« pas e nisĂ«n nĂ« kampin e TepelenĂ«s bashkĂ« me dy fĂ«mijĂ«t. Aty, njĂ« prej fĂ«mijĂ«ve ja rrĂ«mbyen, ja zhdukĂ«n pĂ«rjetĂ«sisht operativĂ«t e Sigurimit. Babain tim e shpĂ«tuan dy gra çame, e futĂ«n nĂ«pĂ«r tumane dhe e nxorrĂ«n nga kampi bashkĂ« me njĂ« fĂ«mijĂ« tjetĂ«r, duke kaluar mes kanalizimeve tĂ« ujĂ«rave tĂ« zeza. Ai jetoi me vite nĂ« male, si i ndjekur nga vdekja, ndĂ«rsa nĂ«na i çonte racionin e bukĂ«s dhe vetĂ« mbijetonte duke ngrĂ«nĂ« bar
”

 

ZĂ«ri i saj, i mbytur nĂ« lot, dridhej si njĂ« dĂ«shmi e gjallĂ« se terrori nuk ka kaluar kurrĂ«. “Tmerri i babait tim ishte Dega e Sigurimit nĂ« SarandĂ«â€, tha ajo, duke shtuar se çdo dyshim, çdo zĂ«, çdo hije e sillte sĂ«rish nĂ«n hetim e tortura.

 

Fshati Mursi në Sarandës është ndër më të goditurit nga diktatura komuniste. Një i pushkatuar, dhjetëra të burgosur, qindra të internuar dhe nëntë të vdekur në qelitë e errëta të burgjeve. Pas çdo emri të atyre viktimave fshihet një familje e shkatërruar, një nënë që ka qarë pa varr, një fëmijë që ka rritur dhimbjen si trashëgimi.

 

Mursi nuk Ă«shtĂ« thjesht njĂ« toponim nĂ« hartĂ« – Ă«shtĂ« njĂ« plagĂ« qĂ« flet pĂ«r barbarinĂ« e njeriut ndaj njeriut. Çdo gur i kĂ«tij fshati, çdo shteg malor dhe çdo derĂ« e mbyllur bart kujtimet e atyre qĂ« nuk u kthyen kurrĂ«.

 

Përkujtimi i sotëm nuk ishte vetëm një ceremoni. Ishte një amanet i brezave që kanë mbijetuar. Një klithmë që kërkon drejtësi, një thirrje për të mos lejuar që harresa të bëhet varri i dytë i viktimave.

 

Mursi, me historitë e tij që të ngrijnë gjakun, mbetet simbol i qëndresës dhe i dhimbjes së një populli. Të kujtosh ata martirë, është detyrim moral, është nderim për të vërtetën dhe është garanci se kurrë më nuk do të përsëritet një natë kaq e gjatë mbi këtë vend.

 

Website Saranda Web

Facebook Saranda Web

Instagram saranda.web

Youtube sarandaweb

Tiktok saranda.web

Pinterest sarandaweb

in sarandaweb

The post Jorgulla Rubie rrëfen mes lotësh ferrin e familjes në kampin e Tepelenës appeared first on Saranda News.

]]> Mursia kujton viktimat e komunizmit mes dhimbjesh dhe dĂ«shmive tronditĂ«se – VIDEO https://sarandanews.net/mursia-kujton-viktimat-e-komunizmit-mes-dhimbjesh-dhe-deshmive-tronditese-video/ Sat, 20 Sep 2025 13:17:54 +0000 https://sarandaweb.net/?p=89002 Mursia kujton viktimat e komunizmit mes dhimbjesh dhe dĂ«shmive tronditĂ«se – VIDEO   NĂ« fshatin Mursi tĂ« SarandĂ«s u pĂ«rkujtuan sot viktimat dhe tĂ« internuarit e regjimit komunist. Ceremonia, e mbushur me emocione tĂ« forta, solli nĂ« kujtesĂ«n e tĂ« pranishmĂ«ve vuajtjet e panumĂ«rta tĂ« familjeve tĂ« persekutuara gjatĂ« periudhĂ«s 1946–1990.     NĂ« kĂ«tĂ« […]

The post Mursia kujton viktimat e komunizmit mes dhimbjesh dhe dĂ«shmive tronditĂ«se – VIDEO appeared first on Saranda News.

]]>

Mursia kujton viktimat e komunizmit mes dhimbjesh dhe dĂ«shmive tronditĂ«se – VIDEO

 

NĂ« fshatin Mursi tĂ« SarandĂ«s u pĂ«rkujtuan sot viktimat dhe tĂ« internuarit e regjimit komunist. Ceremonia, e mbushur me emocione tĂ« forta, solli nĂ« kujtesĂ«n e tĂ« pranishmĂ«ve vuajtjet e panumĂ«rta tĂ« familjeve tĂ« persekutuara gjatĂ« periudhĂ«s 1946–1990.

 

 

NĂ« kĂ«tĂ« aktivitet tĂ« organizuar nga Partia Demokratike, morĂ«n pjesĂ« pĂ«rfaqĂ«sues tĂ« shoqatave tĂ« ish tĂ« pĂ«rndjekurve politikĂ« dhe tĂ« politikĂ«s vendore. I pranishĂ«m ishte Simon Mirakaj, Kryetar i “ShoqatĂ«s Antikomuniste Demokrate tĂ« ish tĂ« PĂ«rndjekurve PolitikĂ« tĂ« ShqipĂ«risĂ«â€, si dhe deputeti i Qarkut VlorĂ«, Bujar Leskaj.

 

Deputeti Leskaj në fjalën e tij e cilësoi fshatin Mursi simbol të demokracisë dhe qëndresës. Por zëri i dhimbjes u ngrit fuqishëm edhe nga banorët. Jorgulla Rubie, një ndër pjesëmarrëset, kërkoi që të flitej më shumë për vuajtjet e pësuara nga banorët e Mursisë sesa për politikën e ditës.

 

Pas aktivitetit, banorët rrëfyen për Saranda Web historitë e tyre të hidhura. Dëshmitë e tyre tronditëse zbulojnë dimensionin çnjerëzor të atij regjimi:

 

SHIKO VIDEO në youtube

https://youtu.be/HTcQ9UUdGPM

 

 

 

Një grua e moshuar tregoi se nëna e saj u arrestua më 20 shtator 1959 dhe iu kërkua të bëhej bashkëpunëtore e Sigurimit, por ajo refuzoi deri në fund.

Një tjetër dëshmi foli për babain e dënuar me 101 vite burg vetëm pse nuk pranoi të bëhej agjent i dërguar në Greqi.

NjĂ« grua tjetĂ«r rrĂ«feu se u rrit “zbathur, zhveshur dhe tĂ« pangrĂ«nĂ«â€, pa tĂ« drejtĂ« martese, pa tĂ« drejtĂ« pune nĂ« fshat, dhe me babain qĂ« pĂ«rfundoi i mbytur nĂ« liqenin e MursisĂ« nga presioni i Sigurimit.

 

Në dëshmitë e saj, Jorgulla Rubie kujtoi torturat e nënës së saj në burgun e Konispolit, internimin në Tepelenë me dy fëmijë, ku një prej tyre iu zhduk nga operativët e Sigurimit. Ajo tregoi sesi babain e shpëtuan dy çamë duke e futur në tumanë dhe nxjerrë fshehurazi nga kampi. Nëna e saj, mes urisë, i çonte racionin e bukës burrit në mal, ndërsa vet mbijetonte duke ngrënë barishte.

 

Mursia mbetet një nga fshatrat më të goditur nga krimet e komunizmit në Shqipëri. Ky fshat numëron 1 të pushkatuar, dhjetëra të burgosur dhe 9 të vdekur në burgjet komuniste. Kujtesa e tyre sot u bë një thirrje për drejtësi dhe për të mos harruar kurrë vuajtjet e atij regjimi.

 

 

Website Saranda Web

Facebook Saranda Web

Instagram saranda.web

Youtube sarandaweb

Tiktok saranda.web

Pinterest sarandaweb

in sarandaweb

The post Mursia kujton viktimat e komunizmit mes dhimbjesh dhe dĂ«shmive tronditĂ«se – VIDEO appeared first on Saranda News.

]]> Tragjedia e XarrĂ«s mĂ« 1974 ku nga zjarri u dogjĂ«n 5 gra dhe 2 burra – VIDEO https://sarandanews.net/tragjedia-e-xarres-me-1974-ku-nga-zjarri-u-dogjen-5-gra-dhe-2-burra-video/ Thu, 04 Sep 2025 07:31:59 +0000 https://sarandaweb.net/?p=87253 Tragjedia e XarrĂ«s mĂ« 1974 ku nga zjarri u dogjen 5 gra dhe 2 burra   NĂ« kujtesĂ«n e banorĂ«ve tĂ« XarrĂ«s mbetet e gdhendur njĂ« nga ngjarjet mĂ« tĂ« dhimbshme qĂ« ka pĂ«rjetuar kjo zonĂ«. MĂ« 3 shtator 1974, shtatĂ« punĂ«torĂ« humbĂ«n jetĂ«n tragjikisht gjatĂ« njĂ« procesi tĂ« djegies sĂ« kontrolluar tĂ« kullotave. Ajo […]

The post Tragjedia e XarrĂ«s mĂ« 1974 ku nga zjarri u dogjĂ«n 5 gra dhe 2 burra – VIDEO appeared first on Saranda News.

]]> Tragjedia e Xarrës më 1974 ku nga zjarri u dogjen 5 gra dhe 2 burra

 

Në kujtesën e banorëve të Xarrës mbetet e gdhendur një nga ngjarjet më të dhimbshme që ka përjetuar kjo zonë. Më 3 shtator 1974, shtatë punëtorë humbën jetën tragjikisht gjatë një procesi të djegies së kontrolluar të kullotave. Ajo ditë e nxehtë e fillimshtatorit u kthye në një skenë lufte me flakët, ku shpresa dhe jeta u shuan mes tymit e dhimbjes.

 

Tragjedia e Xarrës në 1974 ku nga zjarri u dogjen 5 gra dhe 2 burra

 

 

Viktimat e zjarrit

Në këtë tragjedi të pashembullt humbën jetën:

  • Besim Aliu
  • Thanas Poçi
  • Vitori Bega
  • Vasillo Tamushi
  • Sofia Poçi
  • Katerina Gramozi
  • Paqeli Poçi

 

Nga këto shtatë viktima, tre ishin nga e njëjta familje, familja Poçi: Thanas, Sofia dhe Paqeli. Humbja e tyre la një plagë të pashlyeshme jo vetëm te të afërmit, por në gjithë komunitetin e Xarrës.

 

 

Heroizmi i Besim Aliut

Ngjarja ka mbetur veçanĂ«risht nĂ« kujtesĂ« pĂ«r aktin e guximshĂ«m tĂ« Besim Aliut, i cili u pĂ«rpoq tĂ« hynte mes flakĂ«ve pĂ«r tĂ« shpĂ«tuar shokĂ«t e tij. PĂ«rpjekja e tij heroike nuk mjaftoi pĂ«r tĂ« pĂ«rballuar forcĂ«n e zjarrit. Disa prej punĂ«torĂ«ve ndĂ«rruan jetĂ« gjatĂ« transportit drejt spitalit tĂ« SarandĂ«s, ndĂ«rsa tĂ« tjerĂ« nuk arritĂ«n t’i mbijetonin plagĂ«ve nĂ« spital.

Vëllai i tij, Agim Aliu, ka rrëfyer dhimbshëm se si ndodhi gjithçka atë ditë, duke sjellë përpara brezave të rinj një kujtesë që mbetet e rëndë dhe e paharruar.

Pas afro gjysmĂ« shekulli, nĂ« vitin 2023, u organizua njĂ« ceremoni pĂ«r tĂ« nderuar kujtimin e viktimave. NjĂ« prej rrugĂ«ve tĂ« XarrĂ«s mori emrin “Besim Aliu”, duke u kthyer nĂ« njĂ« shenjĂ« respekti pĂ«r jetĂ«n e dhĂ«nĂ« mes flakĂ«ve dhe pĂ«r sakrificĂ«n e tij pĂ«r shokĂ«t.

 

Kjo ngjarje mbetet një plagë e hapur, por edhe një mësim i hidhur për forcën e natyrës dhe dobësinë e njeriut përballë saj. Mbi të gjitha, është një kujtesë se kujtimi i atyre që u flijuan nuk shuhet kurrë, ashtu si nuk shuhet kurrë respekti i bashkëfshatarëve për ta.

 

Website Saranda Web

Facebook Saranda Web

Instagram saranda.web

Youtube sarandaweb

Tiktok saranda.web

Pinterest sarandaweb

in sarandaweb

The post Tragjedia e XarrĂ«s mĂ« 1974 ku nga zjarri u dogjĂ«n 5 gra dhe 2 burra – VIDEO appeared first on Saranda News.

]]> SS Probitas dhe Evakuimi i Divizionit “Perugia” nĂ« SarandĂ«, 1943 https://sarandanews.net/ss-probitas-dhe-evakuimi-i-divizionit-perugia-ne-sarande-1943/ Sat, 23 Aug 2025 09:32:22 +0000 https://sarandaweb.net/?p=87039 SS Probitas dhe Evakuimi i Divizionit “Perugia” nĂ« SarandĂ«, 1943   Relikti i anijes italiane SS Probitas, i mbytur nĂ« SarandĂ« mĂ« 1943, mbart historinĂ« tragjike tĂ« Divizionit “Perugia”. Zbuloni faktet e dokumentuara, masakrat gjermane dhe sfidat e mbrojtjes sĂ« kĂ«tij monumenti nĂ«nujore.   Nga legjenda e mijĂ«ra tĂ« mbyturve tek e vĂ«rteta historike NjĂ« […]

The post SS Probitas dhe Evakuimi i Divizionit “Perugia” nĂ« SarandĂ«, 1943 appeared first on Saranda News.

]]> SS Probitas dhe Evakuimi i Divizionit “Perugia” nĂ« SarandĂ«, 1943

 

Relikti i anijes italiane SS Probitas, i mbytur nĂ« SarandĂ« mĂ« 1943, mbart historinĂ« tragjike tĂ« Divizionit “Perugia”. Zbuloni faktet e dokumentuara, masakrat gjermane dhe sfidat e mbrojtjes sĂ« kĂ«tij monumenti nĂ«nujore.

 

Nga legjenda e mijëra të mbyturve tek e vërteta historike

NjĂ« video qĂ« ndezi kureshtjen. Disa ditĂ« mĂ« parĂ«, udhĂ«tari i palodhur Blendi Fevziu postoi njĂ« videoklip nga relikti i mbytur nĂ« Gjirin e SarandĂ«s – anija italiane SS Probitas. Nuk e pashĂ« drejtpĂ«rdrejt videon, por disa miq tĂ« mi, tĂ« apasionuar pas historisĂ«, mĂ« shkruajtĂ«n duke kĂ«rkuar mĂ« shumĂ« informacion.

 

SS Probitas dhe Evakuimi i Divizionit “Perugia” nĂ« SarandĂ«, 1943

 

NĂ« pĂ«rshkrimin e tij, Fevziu pĂ«rmendi se bashkĂ« me anijen ishin mbytur “disa mijĂ« ushtarĂ« italianĂ«â€. Kjo shifĂ«r bĂ«ri pĂ«rshtypje, por duhet sqaruar se nuk ka asnjĂ« burim zyrtar qĂ« ta mbĂ«shtesĂ« kĂ«tĂ«. NĂ« tĂ« gjitha kĂ«rkimet qĂ« kam kryer, sĂ« bashku me ekipin shqiptaro-amerikan tĂ« kĂ«rkimeve nĂ«nujore, nuk rezulton qĂ« nĂ« Gjirin e SarandĂ«s tĂ« jenĂ« mbytur mijĂ«ra ushtarĂ«. Legjenda e “mijĂ«ra tĂ« mbyturve” qarkullon vetĂ«m nĂ« disa faqe amatore ose gjysmĂ«zyrtare, tĂ« cilat nuk kanĂ« bĂ«rĂ« verifikim serioz historik.

Për këtë arsye, dua të kthehem tek ky episod dhe të ndaj me publikun një përmbledhje të gjetjeve tona.

Historia e SS Probitas

 

Anija SS Probitas mbĂ«rriti nĂ« natĂ«n e 24/25 shtatorit 1943 nĂ« SarandĂ«. Ajo ishte pjesĂ« e njĂ« grupi anijesh italiane tĂ« dĂ«rguara pĂ«r tĂ« evakuar Divizionin e KĂ«mbĂ«sorisĂ« “Perugia I”, i dislokuar nĂ« GjirokastĂ«r. Ky divizion mbulonte edhe zonĂ«n e PĂ«rmetit dhe TepelenĂ«s, me qendĂ«r nĂ« kazermat e Gerhotit.

Pas bisedimeve me forcat partizane dhe ndërmjetësimit të oficerit britanik Bill Tilman, italianët pranuan të dorëzonin armët e rënda me kusht që të hapej rruga drejt Sarandës. Negociatat u drejtuan nga koloneli Giuseppe Adami, i pranishëm edhe në incidentin e Gerhotit më 14 shtator, ku një grup i Ballit Kombëtar u vra pas një përplasjeje me trupat italiane.

MĂ« 8 shtator, pas daljes sĂ« ItalisĂ« nga koalicioni me GjermaninĂ«, situata ndryshoi rrĂ«njĂ«sisht. GjermanĂ«t mbĂ«rritĂ«n nĂ« TiranĂ«, arrestuan gjeneralin Rosi, komandantin e trupave alpine, dhe kĂ«rkuan dorĂ«zimin e forcave italiane nĂ« ShqipĂ«ri. NĂ« kĂ«tĂ« klimĂ« kaotike, nĂ« krye tĂ« Divizionit “Perugia” erdhi nga Kefalonia gjenerali Ernesto Ciminelo, njĂ« oficer karriere me origjinĂ« kalabreze. Pas marrĂ«veshjes me partizanĂ«t, divizioni, sĂ« bashku me reparte nga PĂ«rmeti, Tepelena, KĂ«lcyra dhe disa njĂ«si nga Janina, u nis drejt SarandĂ«s.

Evakuimi dhe fundosja e anijes SS Probitas

 

Kur mbĂ«rritĂ«n nĂ« SarandĂ«, katĂ«r anije italiane – transportueset Probitas dhe Dubac, korveta Sibilla dhe torpedorja Sirio – arritĂ«n tĂ« evakuonin rreth 1.700 trupa nga rreth 8.000 qĂ« kishte divizioni.

 

NdĂ«rkohĂ«, njĂ« njĂ«si e vogĂ«l gjermane prej 15 ushtarĂ«sh, pjesĂ« e Divizionit XXII Malor “GebirgsjĂ€ger”, erdhi nga Korfuzi dhe kĂ«rkoi dorĂ«zimin e trupave italiane. Sipas burimeve italiane, kjo njĂ«si u mbajt rob nga italianĂ«t derisa tĂ« evakuoheshin trupat, gjĂ« qĂ« besohet se shtyu gjermanĂ«t tĂ« dĂ«rgonin njĂ« avion zbulues dhe mĂ« pas bombardues mbi SarandĂ«.

 

Mëngjesin e 25 shtatorit 1943, ndërsa anijet Dubac, Sibilla dhe Sirio u larguan, SS Probitas mbeti e bllokuar për shkak të një defekti mekanik. Ajo u bombardua nga një avion gjerman Junkers 87 Stuka dhe u mbyt ngadalë, vetëm 200 metra nga porti i vjetër.

Sipas burimeve të marra nga arkivat italiane, anija nuk kishte ushtarë në bord në momentin e bombardimit. Viktimat e konfirmuara janë vetëm 6 marinarë. Nuk ka asnjë dokument zyrtar që të flasë për humbje masive trupash.

Pasojat pĂ«r Divizionin “Perugia”

 

Pas mbytjes së Probitas, pjesa e mbetur e trupave italianë filloi marshimin drejt Porto Palermos.

  • NjĂ« pjesĂ« u kapĂ«n nga gjermanĂ«t dhe u pushkatuan.
  • Anija Dubac, qĂ« arriti tĂ« largohej nga Saranda, u godit rĂ«ndĂ« pranĂ« Otrantos dhe shumĂ« ushtarĂ« humbĂ«n jetĂ«n – sipas dĂ«shmive, deri nĂ« 200 viktima.
  • NĂ« SarandĂ«, shtabi i Divizionit “Perugia”, pĂ«rfshirĂ« gjeneralin Ciminelo, u kap nga gjermanĂ«t dhe u pushkatua nĂ« Gjirin e Limionit, me trupat e hedhur nĂ« det. Burime tĂ« ndryshme flasin pĂ«r ekzekutimin e 150 deri nĂ« 170 oficerĂ«ve.
  • MĂ« 7 tetor 1943, nĂ« fshatin Kuç, gjermanĂ«t ekzekutuan 32 oficerĂ« tĂ« tjerĂ« italianĂ«.
  • NjĂ« pjesĂ« e ushtarĂ«ve italianĂ« arritĂ«n tĂ« shpĂ«tonin duke u bashkuar me partizanĂ«t shqiptarĂ« ose duke u fshehur tek familjet vendase.

Ky ishte fundi tragjik i Divizionit “Perugia” nĂ« ShqipĂ«ri.

Relikti i harruar dhe sfidat e mbrojtjes së SS Probitas

 

Relikti i SS Probitas është sot një dëshmi e heshtur nën ujërat e Sarandës, por edhe një thesar i rrezikuar.

  • Zhytja e parĂ« u krye nĂ« vitin 1994 nga zhytĂ«s italianĂ«, tĂ« cilĂ«t gjetĂ«n edhe shishe vere Chianti tĂ« paprekura.
  • NĂ« vitet qĂ« pasuan, relikti u vizitua nga zhytĂ«s italianĂ« e tĂ« huaj, shpesh duke nxjerrĂ« objekte nga anija nĂ« kundĂ«rshtim me KonventĂ«n e UNESCO-s.
  • PĂ«r shumĂ« vite, grupe zhytĂ«sish tĂ« huaj e pĂ«rdorĂ«n anijen si atraksion turistik pa licencĂ«, ndĂ«rsa gjatĂ« njĂ« ekspedite u shkaktua edhe mbytja e njĂ« turisteje britanike 29-vjeçare.

 

Ekspertët e RPM Nautical Foundation rekomandojnë që zhytjet në këtë relikt të kryhen vetëm nga profesionistë të certifikuar.

Pavarësisht kësaj, në shëtitoren e mbushur me vizitorë të Sarandës, nuk gjendet asnjë tabelë apo qendër muzeale që të rrëfejë këtë histori të veçantë. Një mundësi e artë për edukim, turizëm kulturor dhe kujtesë historike mbetet ende e pashfrytëzuar.

Fundosja e SS Probitas dhe tragjedia e Divizionit “Perugia” mbeten njĂ« nga episodet mĂ« tĂ« dhimbshme tĂ« LuftĂ«s sĂ« DytĂ« BotĂ«rore nĂ« ShqipĂ«ri. Nuk bĂ«het fjalĂ« pĂ«r “mijĂ«ra tĂ« mbytur”, siç pĂ«rhap legjenda, por pĂ«r njĂ« dramĂ« akoma mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«: njĂ« divizion i tĂ«rĂ« i braktisur, oficerĂ« tĂ« pushkatuar mizorisht dhe njĂ« anije qĂ« sot pushon nĂ« heshtje nĂ«n ujĂ«rat e SarandĂ«s.

Relikti i SS Probitas nuk është vetëm një pikë zhytjeje. Ai është një monument nënujore i kujtesës historike, që pret të trajtohet me respekt, kujdes dhe të shndërrohet në një atraksion edukativ e memorial për vizitorët e qytetit.

Relikti i anijes italiane SS Probitas, i mbytur nĂ« SarandĂ« mĂ« 1943, mbart historinĂ« tragjike tĂ« Divizionit “Perugia”. Zbuloni faktet e dokumentuara, masakrat gjermane dhe sfidat e mbrojtjes sĂ« kĂ«tij monumenti nĂ«nujore.

 

Website Saranda Web

Facebook Saranda Web

Instagram saranda.web

Youtube sarandaweb

Tiktok saranda.web

Pinterest sarandaweb

in sarandaweb

 

The post SS Probitas dhe Evakuimi i Divizionit “Perugia” nĂ« SarandĂ«, 1943 appeared first on Saranda News.

]]>