Dokumentar Archives - Saranda News https://sarandanews.net/category/dokumentar/ đ’đšđ«đšđ§đđšđđžđ°đŹ - 𝐋𝐚𝐣𝐩𝐞 𝐝𝐡𝐞 𝐈𝐧𝐟𝐹 𝐧𝐠𝐚 đ’đšđ«đšđ§đđš - đ’đšđ«đšđ§đđš 𝐍𝐞𝐰𝐬 - đ˜€đ—źđ—żđ—źđ—»đ—±đ—źđ—»đ—Č𝘄𝘀.đ—»đ—Č𝘁 Sun, 11 Jan 2026 13:50:11 +0000 en-US hourly 1 https://wordpress.org/?v=6.9.4 https://sarandanews.net/wp-content/uploads/2020/10/sn-150x150.jpg Dokumentar Archives - Saranda News https://sarandanews.net/category/dokumentar/ 32 32 Qyteti antik Helikranon: misteri i madh arkeologjik i fshehur nĂ« Malçan – VIDEO https://sarandanews.net/qyteti-antik-helikranon-misteri-i-madh-arkeologjik-i-fshehur-ne-malcan-video-2/ Sun, 11 Jan 2026 13:50:11 +0000 https://sarandaweb.net/?p=90344 Qyteti antik Helikranon: misteri i madh arkeologjik i fshehur nĂ« Malçan   NĂ« thellĂ«si tĂ« tokĂ«s sĂ« Epirit, rreth 35 km larg nga Saranda, fshihet njĂ« nga enigmat mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« historisĂ« sĂ« lashtĂ« shqiptare. NjĂ« qytet i heshtur prej shekujsh, i mbuluar nga bimĂ«sia dhe harresa, por qĂ« vijon tĂ« flasĂ« pĂ«rmes mureve, […]

The post Qyteti antik Helikranon: misteri i madh arkeologjik i fshehur nĂ« Malçan – VIDEO appeared first on Saranda News.

]]> Qyteti antik Helikranon: misteri i madh arkeologjik i fshehur në Malçan

 

NĂ« thellĂ«si tĂ« tokĂ«s sĂ« Epirit, rreth 35 km larg nga Saranda, fshihet njĂ« nga enigmat mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« historisĂ« sĂ« lashtĂ« shqiptare. NjĂ« qytet i heshtur prej shekujsh, i mbuluar nga bimĂ«sia dhe harresa, por qĂ« vijon tĂ« flasĂ« pĂ«rmes mureve, gurĂ«ve dhe legjendave. ËshtĂ« qyteti antik i Malçanit, nĂ« bashkinĂ« Finiq – njĂ« vend qĂ« gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« po lidhet me emrin e lashtĂ« Helikranon.

 

Qyteti antik Helikranon: misteri i madh arkeologjik i fshehur nĂ« Malçan NĂ« thellĂ«si tĂ« tokĂ«s sĂ« Epirit, rreth 35 km larg nga Saranda, fshihet njĂ« nga enigmat mĂ« tĂ« mĂ«dha tĂ« historisĂ« sĂ« lashtĂ« shqiptare. NjĂ« qytet i heshtur prej shekujsh, i mbuluar nga bimĂ«sia dhe harresa, por qĂ« vijon tĂ« flasĂ« pĂ«rmes mureve, gurĂ«ve dhe legjendave. ËshtĂ« qyteti antik i Malçanit, nĂ« bashkinĂ« Finiq – njĂ« vend qĂ« gjithnjĂ« e mĂ« shumĂ« po lidhet me emrin e lashtĂ« Helikranon.

 

PĂ«r dekada me radhĂ«, ky vendbanim Ă«shtĂ« pĂ«rmendur thjesht si “qyteti antik i Malçanit”. Por nĂ«n kĂ«tĂ« emĂ«r tĂ« pĂ«rgjithshĂ«m, fshihet mundĂ«sia reale qĂ« kĂ«tu tĂ« ketĂ« ekzistuar qyteti antik Helikranon, i njohur nga burimet e lashtĂ«sisĂ«, por ende i paidentifikuar pĂ«rfundimisht nĂ« terren.

 

Një qytet i përmendur nga lashtësia, por ende pa emër zyrtar

 

 

Sipas arkeologut Halil Shabani, prej vitesh ekzistojnë mendime dhe hipoteza serioze nga arkeologë dhe historianë se qyteti antik i Malçanit mund të jetë pikërisht Helikranoni i përmendur në tekstet antike.

Ky qytet, sipas burimeve historike, përshkruhet si një vendbanim në tokat e brendshme të Epirit, por me rol aktiv në zhvillimet ushtarake dhe politike të kohës. Helikranoni përmendet si pjesë e një rrjeti qytetesh që reaguan në momente kritike, duke iu përgjigjur thirrjeve për ndihmë të Foinikes, në periudhën e sulmeve të mbretëreshës Teuta dhe lëvizjeve të ushtrive ilire dhe etole.

Fakti që ky qytet përmendet në kontekste kaq të rëndësishme historike, e bën Malçanin një pikë kyçe për të kuptuar më mirë strukturën politike dhe ushtarake të Epirit në shekullin III para Krishtit.

 

Jo një kala, por një qytet i mirëfilltë

 

Ndryshe nga perceptimi popullor qĂ« e njeh vendin si “kala”, specialistĂ«t janĂ« tĂ« njĂ« mendimi se kemi tĂ« bĂ«jmĂ« me njĂ« qytet antik tĂ« organizuar, tĂ« ndĂ«rtuar sipas njĂ« plani urbanistik tĂ« qartĂ« dhe pa akropol – njĂ« tipologji qĂ« e afron atĂ« me qytete tĂ« tjera antike tĂ« jugut.

Muret rrethuese janĂ« mbresĂ«lĂ«nĂ«se: deri nĂ« 3.5 metra trashĂ«si, tĂ« shoqĂ«ruara nga 16 kulla mbrojtĂ«se, tĂ« shpĂ«rndara nĂ« gjithĂ« gjatĂ«sinĂ« e murit. Ky sistem mbrojtĂ«s dĂ«shmon pĂ«r rĂ«ndĂ«sinĂ« strategjike tĂ« qytetit dhe nevojĂ«n pĂ«r t’u mbrojtur nga sulme tĂ« jashtme.

Muri rrethues shtrihet nĂ« rreth 1000 metra gjatĂ«si, duke pĂ«rfshirĂ« njĂ« sipĂ«rfaqe prej afro 110 mijĂ« metrash katrorĂ« – pĂ«rmasa qĂ« e vendosin kĂ«tĂ« qytet ndĂ«r mĂ« tĂ« rĂ«ndĂ«sishmit e zonĂ«s pĂ«r periudhĂ«n helenistike.

 

Një urbanistikë e zgjuar në terren malor

 

Një nga elementët më interesantë të qytetit antik Helikranon është organizimi urban. Banesat janë ndërtuar në dy sisteme taracimi, të përshtatura me relievin e thyer malor. Kjo tregon jo vetëm njohuri teknike, por edhe një nivel të avancuar planifikimi për kohën.

GĂ«rmimet e para arkeologjike janĂ« kryer nga arkeologu DhimitĂ«r Çondi, duke hedhur themelet shkencore pĂ«r studimin e kĂ«tij qyteti, i cili ende mbetet pjesĂ«risht i paeksploruar.

 

Legjenda që jetojnë mes gurëve

 

PĂ«r banorĂ«t e Malçanit, ky vend nuk Ă«shtĂ« thjesht njĂ« sit arkeologjik. Ai njihet si “kalaja nĂ« malin e ShĂ«n IlisĂ«â€, “kalaja e mbretit” apo edhe “kalaja e mbretit Pirro”, duke e lidhur simbolikisht me figurĂ«n e njohur tĂ« Epirit.

NjĂ« nga gojĂ«dhĂ«nat mĂ« intriguese flet pĂ«r sistemin e furnizimit me ujĂ«, i cili mendohet se vinte nga njĂ« burim 3–4 kilometra larg, pĂ«rmes tubacioneve prej qeramike. PikĂ«risht ky detaj teknik, sipas rrĂ«fimeve popullore, çoi edhe nĂ« rĂ«nien e qytetit: pushtuesit, pas njĂ« rrethimi tĂ« gjatĂ«, pĂ«rdorĂ«n njĂ« kalĂ« tĂ« etur pĂ«r tĂ« zbuluar linjĂ«n e ujit. Me ndĂ«rprerjen e furnizimit, qyteti u detyrua tĂ« dorĂ«zohej.

 

E vĂ«rtetĂ« apo mit, kjo histori pasqyron dramĂ«n e njĂ« qyteti tĂ« fortifikuar, qĂ« ra jo nga forca e armĂ«ve, por nga mungesa e ujit – elementi jetik i çdo civilizimi.

 

Një pasuri që pret të flasë

 

Sot, qyteti antik Helikranon – ose ajo qĂ« njihet ende si qyteti antik i Malçanit – mbetet njĂ« pasuri e jashtĂ«zakonshme historike dhe kulturore, e cila pret mĂ« shumĂ« vĂ«mendje shkencore, studime tĂ« thelluara dhe mbrojtje institucionale.

Nëse hipoteza e identifikimit me Helikranonin vërtetohet, atëherë historia e Epirit do të fitojë një faqe të re, ndërsa jugu i Shqipërisë një tjetër dëshmi të fuqishme të qytetërimit të tij të lashtë.

Një qytet i heshtur, por jo i harruar. Një emër i lashtë që kërkon të rikthehet në dritë. Helikranoni.

 

 

Website Saranda Web

Facebook Saranda Web

Instagram saranda.web

Youtube sarandaweb

Tiktok saranda.web

Pinterest sarandaweb

in sarandaweb

The post Qyteti antik Helikranon: misteri i madh arkeologjik i fshehur nĂ« Malçan – VIDEO appeared first on Saranda News.

]]> PĂ«rkujtohet 50-vjetori i krijimit tĂ« BazĂ«s Ushtarake Detare SarandĂ« – REPORTAZH https://sarandanews.net/perkujtohet-50-vjetori-i-krijimit-te-bazes-ushtarake-detare-sarande-reportazh/ Fri, 29 Mar 2024 19:47:07 +0000 https://sarandaweb.net/?p=77473 PĂ«rkujtohet 50-vjetori i krijimit tĂ« BazĂ«s Ushtarake Detare SarandĂ« ËshtĂ« pĂ«rkujtuar nĂ« SarandĂ« 50-vjetori i krijimit tĂ« BazĂ«s Ushtarake Detare SarandĂ«. NĂ« kĂ«tĂ« ceremoni merrnin pjesĂ« komandanti i ForcĂ«s Detare shqiptare KundĂ«radmiral Adnan Agastra, kryetari i bashkisĂ« SarandĂ« Oltion ÇaÇi, ushtarakĂ« dhe ish ushtarakĂ« qĂ« kanĂ« shĂ«rbyer nĂ« kĂ«tĂ« baze dhe qytetarĂ« tĂ« shumtĂ«. NĂ« […]

The post PĂ«rkujtohet 50-vjetori i krijimit tĂ« BazĂ«s Ushtarake Detare SarandĂ« – REPORTAZH appeared first on Saranda News.

]]> Përkujtohet 50-vjetori i krijimit të Bazës Ushtarake Detare Sarandë

ËshtĂ« pĂ«rkujtuar nĂ« SarandĂ« 50-vjetori i krijimit tĂ« BazĂ«s Ushtarake Detare SarandĂ«. NĂ« kĂ«tĂ« ceremoni merrnin pjesĂ« komandanti i ForcĂ«s Detare shqiptare KundĂ«radmiral Adnan Agastra, kryetari i bashkisĂ« SarandĂ« Oltion ÇaÇi, ushtarakĂ« dhe ish ushtarakĂ« qĂ« kanĂ« shĂ«rbyer nĂ« kĂ«tĂ« baze dhe qytetarĂ« tĂ« shumtĂ«.

Në fjalën e hapjes komandanti i Forcës Detare shqiptare Kundëradmiral Adnan Agastra ka falenderuar pjesëmarrsit dhe organizatorët e kësaj ceremonie.

Kryetari i bashkisĂ« SarandĂ« Oltion Çaçi Ă«shtĂ« shprehur se ndihem i vlerĂ«suar qĂ« mĂ« jepet kjo mundĂ«si pĂ«r tĂ« falenderuar tĂ« gjithĂ« brezat qĂ« kanĂ« shĂ«rbyer nĂ« kĂ«tĂ« bazĂ«.

Behar Xhani, kryetar i DegĂ«s sĂ« ShoqatĂ«s “Detaria Shqiptare” pĂ«r SarandĂ«s, ka bĂ«rĂ« njĂ« historik tĂ« krijimit tĂ« BazĂ«s Ushtarake Detare SarandĂ«, i cili ndĂ«r tĂ« tjera ka thĂ«nĂ« se uturima e anijeve tĂ« FlotĂ«s Detare shpeshherĂ« ka prishur gjumin e banorĂ«ve tĂ« SarandĂ«s, porndjenja e krenarisĂ« dhe sigurisĂ« ishte mĂ« e fortĂ«

Komandanti i ForcĂ«s Detare shqiptare KundĂ«radmiral Adnan Agastra dhe kryetari i bashkisĂ« SarandĂ« Oltion Çapi kanĂ« zbuluar pllakatĂ«n e vendosur me rastin e 50-vjetori i krijimit tĂ« BazĂ«s Ushtarake Detare tĂ« SarandĂ«s dhe qĂ« nga sot do tĂ« quhet Sheshi MARINARI.

Ish-ushtarakët e Bazës Ushtarake Detare të Sarandës sjellin mbresat dhe kujtimet e tyre

Xhevahir Dardha thotë se kjo ditë na kujton përgjegjësitë dhe sakrificat e ushtarakëve të kësaj baze.

Xhevahir Dardha

Asllan Godo ka qenë komandati i fundit i Bazës Ushtarake Detare të Sarandës, përpara shkatërrimit të saj dhe anijeve ushtarake në 1997. Ai kujton pikërisht ato ditë.

Asllan Godo

Palvina Shtylla ka qenë e vetmja civile e Bazës Ushtarake Detare të Sarandës dhe kujton momentet kur silëruesit e bazës dilnin në det.

Palvina Shtylla

Emnor Shtylla kujton se për ndërtimin e bazës kanë kontribuar gjithë qytetarët e Sarandës dhe ushtarakët e bazës ishin pjesë e jetës së qytetit dhe ndien keqardhje për shkatërrimin e saj.

Emnor Shtylla

Valentina Mullai ka jetuar në bazën Ushtarake Detare që prej moshës 19 vjeçare dhe jetoi 37 vjet në bazë.

Valentina Mullai

Behar Xhani, kryetar i DegĂ«s sĂ« ShoqatĂ«s “Detaria Shqiptare” pĂ«r SarandĂ«s, thotĂ« se ndiejmĂ« keqardhje pĂ«r fundin e flotĂ«s sĂ« BazĂ«s Ushtarake Detare tĂ« SarandĂ«s.

Behar Xhani

NA NDIQNI NË


Website Saranda Web

Facebook Saranda Web

Instagram saranda.web

Youtube sarandaweb

Tiktok saranda.web

Pinterest sarandaweb

in sarandaweb

The post PĂ«rkujtohet 50-vjetori i krijimit tĂ« BazĂ«s Ushtarake Detare SarandĂ« – REPORTAZH appeared first on Saranda News.

]]> PALAVLIA – Fshati Palavli Delvine – VIDEO https://sarandanews.net/palavlia-fshati-palavli-delvine-video/ Sat, 17 Feb 2024 18:13:31 +0000 https://sarandaweb.net/?p=76498 PALAVLIA – Fshati Palavli, i vendosur nĂ« afĂ«rsi tĂ« qytetit tĂ« braktisur tĂ« KamenicĂ«s nĂ« DelvinĂ«, Ă«shtĂ« njĂ« oaz i qetĂ« nĂ« mes tĂ« natyrĂ«s sĂ« bukur dhe historisĂ« sĂ« mĂ«hershme. Kjo qytezĂ« e braktisur ka njĂ« histori tĂ« pasur dhe njĂ« trashĂ«gimi kulturore qĂ« ende shfaqet nĂ« strukturat e tij arkitektonike dhe nĂ« traditat […]

The post PALAVLIA – Fshati Palavli Delvine – VIDEO appeared first on Saranda News.

]]> PALAVLIA – Fshati Palavli, i vendosur nĂ« afĂ«rsi tĂ« qytetit tĂ« braktisur tĂ« KamenicĂ«s nĂ« DelvinĂ«, Ă«shtĂ« njĂ« oaz i qetĂ« nĂ« mes tĂ« natyrĂ«s sĂ« bukur dhe historisĂ« sĂ« mĂ«hershme. Kjo qytezĂ« e braktisur ka njĂ« histori tĂ« pasur dhe njĂ« trashĂ«gimi kulturore qĂ« ende shfaqet nĂ« strukturat e tij arkitektonike dhe nĂ« traditat e banorĂ«ve tĂ« PalavlisĂ«.

Palavlia është një fshat tipik, me shtëpi të vogla me gurë dhe rrugë të ngushta me kalldrëme që ngjajnë me një labirint tradicional. Banorët e fshatit përbëhen nga një komunitet i ngushtë prej 4 fisesh, i cili ende ruan traditat dhe zakonet e tyre të trashëguara gjeneratë pas gjeneratë. Një nga veçoritë më të rëndësishme të Palavlisë është natyra e pasur dhe peizazhi i mrekullueshëm që e rrethon.

Fshati është i vendosur në një kodër malore, duke ofruar pamje të mahnitshme të maleve dhe fushave të gjelbra. Rrethimi natyror bën që Palavlia të jetë një destinacion i preferuar për ata që duan të shijojnë një pushim të qetë dhe të largohen nga zhurmat e qytetit. Megjithatë, një pjesë e rëndësishme e historisë së Palavlisë është edhe qyteti i braktisur i Kamenicës, që ndodhet në afërsi, por edhe beteja e vitit 1847 kundër osmanëve. Kamenica ka një pasuri të fshehur në rrënojat dhe ngjarjet në të kaluar. Disa eksplorues lokalë kanë nisur projekte për të mundësuar shndërrimin e Kamenicës në një destinacion turistik.

Banorët e Palavlisë janë vazhdimisht të përfshirë në përpjekjet për të mbajtur gjallë trashëgiminë e tyre kulturore dhe natyrore. Ata organizojnë ngjarje tradicionale, festa, dhe aktivitete kulturore që shërbejnë si një mjet për të ruajtur identitetin e tyre unik dhe për të prezantuar vlerat e tyre për vizitorët.

NĂ«se keni fatin tĂ« vizitoni PalavlinĂ«, do tĂ« pĂ«rjetoni njĂ« miksim tĂ« mrekullueshĂ«m tĂ« historisĂ«, kulturĂ«s dhe natyrĂ«s. Fshati Palavli ndodhet rreth 4 km larg rrethrrotullimit tĂ« Bajkaj, nĂ« rrugĂ«n Kardhiq – DelvinĂ«.

Website Saranda Web

Facebook Saranda Web

Instagram saranda.web

Youtube sarandaweb

Twitter Saranda Web

Tiktok saranda.web

Pinterest sarandaweb

Linktree sarandaweb

in sarandaweb

The post PALAVLIA – Fshati Palavli Delvine – VIDEO appeared first on Saranda News.

]]> KËSHTJELLA E PANJOHUR E PIRROS SË EPIRIT NË SHËN ILIA, MALÇAN, THEOLOGO – VIDEO https://sarandanews.net/keshtjella-ne-shen-lia-malcan-theologo-video/ https://sarandanews.net/keshtjella-ne-shen-lia-malcan-theologo-video/#respond Fri, 11 Nov 2022 15:28:00 +0000 https://sarandaweb.net/?p=18910 Ky vendbanim i lashtĂ« shtrihej nĂ« jug-perĂ«ndim tĂ« fshatit tĂ« sotĂ«m tĂ« Malçanit, nĂ« kodrĂ«n e ShĂ«n Ilias, nĂ« lartĂ«sinĂ« 650 m mbi nivelin e detit. Kodra, nĂ« tĂ« dy faqet e saj, nĂ« jug-perĂ«ndim dhe jug-lindje, ishte dhe i pĂ«rshtatshĂ«m dhe mjaft i bollshĂ«m pĂ«r banesat dhe ndĂ«rtesat publike. Tarracat mbi tĂ« cilat ndodheshin […]

The post KËSHTJELLA E PANJOHUR E PIRROS SË EPIRIT NË SHËN ILIA, MALÇAN, THEOLOGO – VIDEO appeared first on Saranda News.

]]>

Ky vendbanim i lashtĂ« shtrihej nĂ« jug-perĂ«ndim tĂ« fshatit tĂ« sotĂ«m tĂ« Malçanit, nĂ« kodrĂ«n e ShĂ«n Ilias, nĂ« lartĂ«sinĂ« 650 m mbi nivelin e detit. Kodra, nĂ« tĂ« dy faqet e saj, nĂ« jug-perĂ«ndim dhe jug-lindje, ishte dhe i pĂ«rshtatshĂ«m dhe mjaft i bollshĂ«m pĂ«r banesat dhe ndĂ«rtesat publike. Tarracat mbi tĂ« cilat ndodheshin ndĂ«rtesat, pĂ«rforcoheshin me mure ashtu si nĂ« qytetet e tjera tĂ« KaonisĂ«. Planimetria e vendbanimit Ă«shtĂ« e thjeshtĂ«, nĂ« formĂ« trekĂ«ndshi me perimetĂ«r 1000 m. dhe sipĂ«rfaqe 110.400 mÂČ nga tĂ« cilat ishin tĂ« banueshme 2/3 e saj.

VIDEO

Muret mbojtëse me gjerësi 3,50 m përbëheshin nga dy faqe dhe ishin ndërtuar me teknikën isodomike katërkëndore. Në total përmbanin 16 kulla, të gjitha në anën lindore, në formë katërkëndore, me 6,50 m secila brinjë.
Kishte tri hyrje tĂ« ruajtura nga 2–3 kulla secila.

Hyrja 2 nĂ« anĂ«n veri-lindore dhe nĂ« vendin mĂ« tĂ« ulĂ«t tĂ« vendbanimit, Ă«shtĂ« mĂ« e madhja, mĂ« e mirĂ«mbajtura dhe siguronte komunikimin me vendin pĂ«rreth, me vendbanimet fqinje. Hyrja 1 ndodhet nĂ« anĂ«n veriore dhe hyrja 3 nĂ« atĂ« lindore. Vendbanimi kishte dy sheshe me gjerĂ«si 100 metra secila dhe nĂ« 20 metra largĂ«si nga njĂ«ra-tjetra. Jeta nĂ« vendbanim ishte mĂ« e vrullshme gjatĂ« shekujve III – II para J. Krishtit. Furnizimi me ujĂ« bĂ«hej nĂ«pĂ«rmjet njĂ« ujĂ«sjellĂ«si qĂ« e sillte ujin nga burimet mbi fshatin Malçan. GojĂ«dhĂ«na qĂ« kanĂ« mbĂ«rritur deri nĂ« ditĂ«t e sotme thonĂ« se ajo ka shĂ«rbyer si vendbanim veror pĂ«r Mbretin Piro tĂ« Epirit

The post KËSHTJELLA E PANJOHUR E PIRROS SË EPIRIT NË SHËN ILIA, MALÇAN, THEOLOGO – VIDEO appeared first on Saranda News.

]]> https://sarandanews.net/keshtjella-ne-shen-lia-malcan-theologo-video/feed/ 0 Pushtimi italian i SarandĂ«s, 7 prill 1939 – VIDEO https://sarandanews.net/pushtimi-italian-sarandes-7-prill-1939/ https://sarandanews.net/pushtimi-italian-sarandes-7-prill-1939/#respond Thu, 07 Apr 2022 06:49:00 +0000 http://www.sarandaweb.al/?p=4299 Video e çasteve tĂ« zbarkimit tĂ« forcave pushtuese italiane. KUJTIME TË LAME XHAMAE kam pĂ«rcjellĂ« me dhimbje pĂ«rjetimin e datĂ«s 7 prill tĂ« vitit 1939. Kam qenĂ« vetĂ« i pranishĂ«m nĂ« SarandĂ« nĂ« atĂ« ditĂ« qĂ« quhet e “premtja e zezĂ«â€, kam parĂ« me sytĂ« e mi se ç’ka ndodhur nĂ« ditĂ«n e pushtimit fashist […]

The post Pushtimi italian i SarandĂ«s, 7 prill 1939 – VIDEO appeared first on Saranda News.

]]> Video e çasteve të zbarkimit të forcave pushtuese italiane.

KUJTIME TË LAME XHAMA
E kam pĂ«rcjellĂ« me dhimbje pĂ«rjetimin e datĂ«s 7 prill tĂ« vitit 1939. Kam qenĂ« vetĂ« i pranishĂ«m nĂ« SarandĂ« nĂ« atĂ« ditĂ« qĂ« quhet e “premtja e zezĂ«â€, kam parĂ« me sytĂ« e mi se ç’ka ndodhur nĂ« ditĂ«n e pushtimit fashist dhe nĂ« periudhĂ«n e mĂ«vonshme kur u “ligjĂ«rua” qeverisja e zaptuesve nĂ« qytet e mĂ« gjerĂ«.
NĂ« atĂ« periudhĂ«, “tĂ« mirat” e pushtimit fashist ishin tĂ« dĂ«gjuara prej kohĂ«sh edhe nĂ« SarandĂ«. Konsullata italiane e ngritur prej vitesh nĂ« qytet bĂ«nte njĂ« propagandĂ« gati tĂ« hapur se ShqipĂ«risĂ« shpĂ«timi do t’i vijĂ« vetĂ«m nga Italia. PĂ«r kĂ«tĂ« nuk mungonte sĂ« ndihmuari edhe ndonjĂ« pĂ«rfaqĂ«sues i parisĂ«, qĂ« u mbante ison, sepse kishte pĂ«rfituar goxha nga pĂ«rkrahja italiane, sidomos nĂ« tregti pĂ«rmes marrĂ«dhĂ«nieve tĂ« dyshimta me shtetin fqinj pĂ«rtej Adriatikut.


Po le të kthehemi te 7 prilli. Atë vit unë isha ende mësues në Sarandë. Them ende, sepse ca muaj më vonë do të transferohesha në Konispol për qëndrimin tim të hapur antifashist edhe para pushtimit të vendit, por sidomos pas pushtimit.
Ishte ditĂ« e premte. Rreth orĂ«s katĂ«r a pesĂ« tĂ« mĂ«ngjesit limani i SarandĂ«s u mbush me lloj – lloj anijesh luftarake, tĂ« mĂ«dha e tĂ« vogla, plot me ushtarĂ« dhe tĂ« ngarkuara rĂ«ndĂ« me armatime e materiale tĂ« tjera nĂ« ndihmĂ« tĂ« luftĂ«s. Me sa mĂ« kujtohet, ishin 17 anije qĂ« qĂ«ndronin larg bregut. FashistĂ«t e dinin se propaganda e bĂ«rĂ« qĂ« shqiptarĂ«t do t’i prisnin me lule, nuk ishte e vĂ«rtetĂ« dhe ata i trembeshin shumĂ« rezistencĂ«s me luftĂ« nga patriotĂ«t vendĂ«s, qĂ« nuk pranonin kurrĂ« ta kĂ«mbenin lirinĂ« dhe vargonjtĂ« e pushtimit me premtimet boshe pĂ«r njĂ« jetĂ« mĂ« tĂ« mirĂ« e tĂ« begatĂ« nĂ«n sundimin e Duçes e tĂ« Musolinit.
Që në mëngjes herët një pjesë e madhe e banorëve të qytetit, me fëmijë, gra e pleq dhe me disa nga plaçkat e ushqimet më të domosdoshme, u larguan në panik, kaluan Qafën e Gjashtës dhe shkuan e u strehuan në fshatrat fqinje.


Edhe unĂ«, si kujdestar nĂ« Konviktin “ÇamĂ«ria”, mora konviktorĂ«t dhe pak ushqime dhe u nisa bashkĂ« me popullin pĂ«r nĂ« fshatin Vremero. Ishte e domosdoshme tĂ« mbroheshin konviktorĂ«t, qĂ« ishin djem tĂ« rinj, nxĂ«nĂ«s tĂ« fillores. Nuk e dinim se si do tĂ« zhvilloheshin ngjarjet. Dyshonim se pushtuesit do tĂ« bombardonin qytetin nga deti, sepse i kishin marrĂ« informatat se nuk do tĂ« shkelnin dot nĂ« bregun e SarandĂ«s pa kĂ«rcitur pushkĂ«t.
Pa arritur mirë në fshat, u dëgjuan gjëmime topash, vërshëllima gjylesh, kërcitje mitrolozësh e pushkësh. Italianët pushtues donin të mbillnin panik dhe që nga anijet në det i dërgonin gjylet pa adresë, që fluturonin deri në malet e Delvinës e të Muzinës. Donin të tregonin se ishin të fortë dhe askush nuk duhet të guxonte të matej me ta.
Por gabuan. Zhurma e tyre luftarake nuk i trembi djemtë guximtarë të popullit. Në kohën që fashistët u përpoqën të zbarkonin me barka në bregun e detit, ndodhi ajo që pritej. Ishte vërtet një çetë e vogël sarandjotësh që kishte mundur të armatosej, po heroizmi dhe guximi i tyre qe i madh dhe kuptimplotë. Ata i pritën ushtarët Italianë me plumba. Lufta u ndez e ashpër. Thuhet se nga Italianët pati disa viktima. Por edhe nga tanët u plagos djaloshi nga Nivica, Mitro Dhimërtika, i cili vdiq nga plagët e rënda që mori. Po fashistët ishin mizëri dhe të armatosur deri në dhëmbë dhe kështu rezistenca e mëtejshme e luftëtarëve sarandjotë ishte e pamundur. Saranda u pushtua, si të gjitha qytetet bregdetare të Shqipërisë. Kërkesat për armë që bënë banorët e Sarandës, të Delvinës, të Konispolit, të Bregdetit dhe të fshatrave për rreth, ranë në vesh të shurdhër. U sabotua pritja me një luftë frontale e Italisë fashiste. Kështu ndodhi në Durrës, kështu ndodhi në Vlorë e Shëngjin, kështu ndodhi dhe në Sarandë.


Po ajo përpjekje me armë që u bë në Sarandë, që pati si hero të ditës Mitro Dhimërtikën, la mbresa të pashlyera te banorët në gjithë hapësirën e Jugut dhe shërbeu si një medalje patriotizmi e trimërie, që do të ndizte më vonë zjarrin e luftës së armatosur kundër pushtuesve.
Dy fjalë nderimi edhe për dëshmorin e ditëve të para, Mitro Dhimërtikën. Atë djalosh e kam njohur rastësisht, sepse kisha miqësi me të atin, Vason, me të cilin kemi qenë të internuar në Sazan, në kohën e Luftës së Vlorës më 1920.
Mitroja ishte njĂ« djalĂ« i zgjuar, rreth 22 vjeç. Me fytyrĂ« tĂ« çiltĂ«r e sy flakĂ«rues, me fjalĂ«n e matur e tĂ« burrĂ«ruar pĂ«r moshĂ«n, ai tĂ« bĂ«nte pĂ«r vete. Qe guximtar, trim dhe e urrente fashizmin. NĂ« biseda me tĂ« kuptova se kishte cilĂ«si tĂ« rralla tĂ« njĂ« patrioti. Ky mendim m’u forcua edhe nga bisedat me miqtĂ« e mi niviciotĂ«, si Loni Gjika, Koço Papagjika etj. Pastaj, siç theksova, unĂ« ia njihja dhe tĂ« atin. Prandaj nuk qe krejt rastĂ«si qĂ« ai u vu nĂ« ballĂ« tĂ« shokĂ«ve mĂ« 7 prill 1939 nĂ« pritĂ«n me armĂ« qĂ« iu bĂ« pushtimit fashist nĂ« SarandĂ«. Me tĂ«, me sa mĂ« kujtohet, kanĂ« qenĂ« edhe Naqe Gurma, Ibrahim Mustafai e tĂ« tjerĂ«.
Kur forcat e rezistencĂ«s u tĂ«rhoqĂ«n nga luftimet, ItalianĂ«t u bĂ«nĂ« “tĂ« guximshĂ«m”, u afruan me barka te bregu, vunĂ« urat dhe zbarkuan nĂ« qytet. Moli u mbush me ushtarĂ«, me pendĂ« e pa pendĂ«, me mjekra e pa mjekra, por tĂ« gjithĂ« tĂ« armatosur rĂ«ndĂ«. Arkat me materiale luftarake, me ushqime e çadra i shihje ngado. Tani frika e njerĂ«zve nga lufta dhe nga ndonjĂ« masakĂ«r e fashistĂ«ve ishte pakĂ«suar. KĂ«shtu qĂ« u dĂ«rgua lajmi qĂ« tĂ« ktheheshin tĂ« gjithĂ« banorĂ«t nĂ« qytet, nĂ« shtĂ«pitĂ« e tyre. Dhe kĂ«shtu ndodhi.
.

The post Pushtimi italian i SarandĂ«s, 7 prill 1939 – VIDEO appeared first on Saranda News.

]]> https://sarandanews.net/pushtimi-italian-sarandes-7-prill-1939/feed/ 0